Milieu

De megatrends voor Vlaanderen in kaart gebracht

In het huidige tijdsgewricht komen er heel wat wereldwijde ‘megatrends’ op ons af, en Vlaanderen zal daar niet aan ontsnappen. De Vlaamse overheid liet deze trends en de verwachte effecten in een rapport samenvatten. Dat is nu klaar, en het biedt een verhelderend vogelperspectief op de diverse transities die we vandaag en morgen zullen mee maken.

In 2013 zette MIRA een grootschalig onderzoek op naar de megatrends die vandaag en in de komende jaren het (milieu)beleid in Vlaanderen zullen beïnvloeden. MIRA (“Milieurapport Vlaanderen”) is een overheidsdienst gecoördineerd door de Vlaamse Milieumaatschappij, die zorgt voor de wetenschappelijke onderbouwing van de milieubeleidsplanning.

In 2000 en 2009 publiceerde de VMM al twee  scenariorapporten (“MIRA-S 2000” en “Milieuverkenning 2030”). Dit nieuwe rapport is tot stand gekomen op basis van expertpanels. Het streeft geen volledigheid na en bevat geen definitieve kennis. Het wil wel inzicht geven in wat op ons af kan komen. Die informatie kan aanzetten om na te denken over hoe Vlaanderen met die ontwikkelingen kan omgaan.

Megatrends -MIRA

Megatrends

De algemene megatrends van vandaag zijn bekend: de wereldbevolking blijft aangroeien, de middenklasse breidt uit en de verstedelijking gaat onverminderd door. Samenlevingen worden op vele vlakken diverser en kwetsbaarder, met groeiende tegenstellingen. De nieuwe groeilanden hertekenen de globale economische en geopolitieke verhoudingen. Dat zijn zichtbare megatrends: langdurige veranderingsprocessen die ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor de samenleving en het milieu in Vlaanderen.

Het rapport “Megatrends: ingrijpend, maar ook ongrijpbaar? Hoe beïnvloeden ze het milieu in Vlaanderen?” gaat er van uit dat we de maatschappelijke ontwikkelingen en de impact op het milieu in Vlaanderen niet kunnen begrijpen als we niet kijken naar dit soort ontwikkelingen op wereldschaal. Met welke globale ontwikkelingen moet het toekomstige (milieu)beleid in Vlaanderen rekening houden als het adequaat, veerkrachtig en succesvol wil zijn?

MIRA identificeert in het rapport zes globale megatrends:

  • - veranderende demografische evenwichten
  • - versnelde technologische ontwikkelingen
  • - toenemende tekorten aan grondstoffen en hulpbronnen
  • - toenemende multipolariteit in de samenleving
  • - klimaatverandering
  • - toenemende kwetsbaarheid van systemen

Vlaanderen

Daarbij worden ook de maatschappelijke en ecologische effecten in Vlaanderen bekeken. Want deze megatrends werken door op ons milieu via de ruimtelijke ordening, mobiliteit, energie, productie en consumptie.

Vier maatschappelijke systemen treden daarbij op de voorgrond: de ruimtelijke ordening, het mobiliteitssysteem, het energiesysteem en het productie- en consumptiesysteem.

Ruimtelijke ordening

Door de ruimte multifunctioneel in te vullen, de ondergrondse ruimte te gebruiken en hoogbouwclusters op te trekken, kunnen we de ruimtelijke structuur efficiënt invullen, stelt het MIRA-rapport. Samenwerking tussen alle overheden en andere maatschappelijke actoren zal daarbij heel belangrijk zijn.

Mobiliteit

Vlaanderen is een logistieke doorvoerregio met drukke economische verkeersstromen, maar ook een intensief woon-werkverkeer. Het komt erop aan de maatschappelijke functie van het mobiliteitssysteem anders in te vullen zodat de economische functie intact blijft, en tegelijk de negatieve effecten op milieu, gezondheid en welzijn te verminderen. Dat kan door te evolueren naar een efficiënt ruimtegebruik, het mobiliteitsaanbod te verbeteren en te vergroenen, en de mobiliteitsvraag gericht te verminderen.

Energie

Het energiesysteem verduurzamen kan door het verbruik te verminderen en grootscheeps in te zetten op hernieuwbare energie. We moeten ook investeren in technologieën voor energieopslag en vraag en aanbod beter op elkaar afstemmen. Die energietransitie is alleen mogelijk als Vlaanderen investeert in een langetermijnvisie en voluit de kaart trekt van internationale samenwerking.

Productie en consumptie

Nieuwe technologieën, producten en businessmodellen kunnen helpen om ons productie- en consumptiesysteem duurzamer te maken. De kringloopeconomie wint aan belang, en de Vlaamse overheid moet zich blijven inzetten om die te stimuleren.

Meer duurzame systemen

In de conclusies geeft het rapport aan dat er voldoende beleidsaandacht moet zijn voor het verduurzamen en veerkrachtig maken van onze systemen. Daarom is het belangrijk dat de Vlaamse overheid, samen met andere overheden en maatschappelijke geledingen, overgaat tot twee essentiële strategische activiteiten: ‘horizonscanning’ en ‘transitiegovernance’. Een volwaardig systeem van horizonscanning, waarbij megatrends verder opgevolgd worden met expliciete aandacht voor jokers, zwakke signalen en onzekerheden, moet toelaten om beter voeling te krijgen met de strategische gevolgen voor het Vlaamse (milieu)beleid.

 

MIRA heeft de conclusies ook samengevat in dit filmpje.

Het rapport is te bestellen via de VMM, of contacteer Igor Struyf

 

 

 

www.milieurapport.be/nl/publicaties/toekomstverkenningen/megatrends

 

Gepubliceerd op 17-02-2015

  191