Dikketruiendag 2020: met de juiste tips, tools en instrumenten aan de slag voor meer biodiversiteit

Biodiversiteit helpt het klimaat, dat wisten we al. Aan het verlies van biodiversiteit moet dus dringend wat gedaan worden. Alle actoren in de samenleving kunnen dat, ook bedrijven. Maar wat doe je als milieucoördinator of bedrijfsleider? Natuur is immers niet je ding. Moet je je daar wel mee bezig houden? Is dat wel interessant? En brengt dat wel iets op? Kan je een beroep doen op tools, instrumenten en subsidies? Je leest hier de antwoorden op al deze vragen.

Is biodiversiteit wel interessant?


Bron: Aquafin, Rioolwaterzuiveringsinstallatie Ingelmunster, Green Deal Bedrijven en Biodiversiteit, Departement Omgeving

Biodiversiteit heeft een globale en lokale dimensie.

Globaal verschaft de natuur en biodiversiteit de mens alle noodzakelijke diensten om te kunnen leven en produceren. De biodiversiteit geeft de mens zuurstof, voedsel, land, water, vezels, energie, genetisch materiaal, bouwmaterialen, … dus zowat alles waarmee de mens zijn wereld inricht. Daarnaast regelt de natuur het klimaat en de waterkringloop, zuivert ze water en lucht, breekt ze organisch afval af, bestuift ze planten, verspreidt ze zaden, beschermt ze tegen ziektes enz. Als de biodiversiteit verdwijnt, komt dat allemaal in gevaar. Voor bedrijven heeft dat in de eerste plaats gevolgen voor de beschikbaarheid en prijs van materialen en grondstoffen, maar ook of productie zelfs mogelijk blijft of niet. Zonder bv. bestuivers is een crisis in de voedselindustrie niet veraf. Zonder de nodige grondstoffen worden productieprocessen onmogelijk. Een grote biodiversiteit geeft dus een veel betere economische veerkracht en is (wanneer juist beheerd) een onuitputtelijke bron van (genetische) rijkdom. Je hebt dus als bedrijf, en als gebruiker van die natuurlijke rijkdommen, ook je verantwoordelijkheid ervoor. Niet alleen op je terrein, maar ook elders in de wereld. Duurzaamheid en vergroening horen in het DNA van je bedrijf te zitten en de planvoering/strategie mee te bepalen. Elke discipline binnen je bedrijf moet er oog voor hebben en dat doorheen de hele productieketen.

Lokaal heeft die biodiversiteit dezelfde waarde, maar komen er nog voordelen bij. De lokale natuur en biodiversiteit is verschillend per regio en vormt dus een lokaal ecosysteem (inheemse natuur). Door het samenspel van structuren, kleuren, geuren en geluiden en de veranderingen tijdens de seizoenen, is ze een natuurlijke bron van zintuigelijk genot. Wie geniet niet van een wandeling, vakantie, sport of picknick in de natuur? Ze levert zo recreatieve en sociale diensten. De natuur is een plaats voor ontspanning en sport, onthaasting, inspiratie, beleving en genezing. Meerder onderzoeken toonden al aan dat mensen zich beter en positiever voelen in een natuurlijke omgeving en daardoor ook productiever worden op het werk. Ander onderzoek toonde dan weer een daling van het ziekteverzuim. Niet onbelangrijk voor je bedrijf dus! Een aantrekkelijke natuur rond je bedrijf om te lunchen, even te pauzeren of een rondje te wandelen of te lopen, is dus nog niet zo’n gek idee.

Rond je eigen terrein en in je eigen omgeving maakt biodiversiteit ook een groot verschil. In de eerste plaats verfraait het uitzicht van je locatie aanzienlijk wanneer je omgeving wordt ingericht met planten en bomen die in verschillende seizoenen bloeien. Die planten zullen ook insecten, vogels en kleine dieren aantrekken, zeker als er ook een waterpartij aanwezig is. Zo versterkt je terrein de lokale natuur. Meer nog, je terrein kan zo ook een groene corridor zijn die andere lokale groenzones en natuurgebieden met elkaar verbindt. In het sterk versnipperde en steeds verdichtende Vlaanderen kunnen groene bedrijventerreinen helpen om de natuur te bewaren en terug aaneen te sluiten. Voor allerlei kleine fauna is dat heel belangrijk. Je terrein kan een rust- of passageplaats zijn voor migrerende en beschermde soorten. De beplanting kan ook een bufferende functie hebben, bv. bij geluidoverlast of tegen ongenode gasten (bv. doornige haag). En niet onbelangrijk, de lokale natuur heeft een positief effect op de vastgoedwaarde van je kantoren en bedrijfsgebouwen.

Je groene omgeving gaat ook je reputatie en je imago bij consumenten en omwonenden verbeteren. Toekomstige consumenten zullen hogere eisen stellen aan de duurzaamheid van bedrijven en de producten die ze produceren. Wie oprecht een inspanning voor die natuur doet, zal daar ook voor beloond worden. Zeker wanneer je je omgeving ook mee laat genieten van de gecreëerde groenzones (waar dat mogelijk is). Je kan de natuurontwikkeling op je terrein gebruiken om de relatie met je lokale gemeenschap te versterken. Je groene terrein wordt zo ook een interessant communicatie-instrument. Op bv. een open bedrijvendag of opendeurdag kan je omwonenden met geleide bezoeken je natuurinspanningen tonen. Je kan ook regelmatig informatie verspreiden over de stappen die je genomen hebt. Dat zal op zijn beurt vruchten afwerpen bij bv. vergunningsaanvragen of bepaalde onvoorziene hinder. Je zal op meer begrip kunnen rekenen bij omwonenden als ze zien en weten dat je ook belang hecht aan de impact van je bedrijf op je omgeving en daarbuiten.

Brengt dat wel iets op?

 
Bron: Athlon Car Lease, Green Deal Bedrijven en Biodiversiteit, Departement Omgeving

Moet je nog met een volledig project beginnen, dan ga je natuurlijk wel de aanlegkosten moeten maken. Maar die kan je wel milderen met heel wat subsidiemogelijkheden (zie verder).

Met een goede inplanting van de juiste soorten op de juiste plaats, en dankzij het extensief beheer, zal je daarna beduidend minder kosten hebben aan het onderhoud van je terrein. Je zal minder vaak moeten ingrijpen (bv. voor plaagbestrijding tegen insecten en onkruiden of voor maai- en snoeibeurten) omdat het ecosysteem dat je creëerde zichzelf reguleert en die natuur ook gecontroleerd haar gang kan gaan.

Door het bufferende effect van bv. groen- of vogeldaken en hogere beplantingen rondom je gebouwen, ga je minder last hebben van hittestress tijdens warme perioden en koude in de winter. In de winter kan je zo tot 20 % warmteverlies vermijden. In de zomer is de isolatie optimaal, omdat de warmte weerkaatst. Door een lagere behoefte aan airconditioning in de zomer en minder stookkosten in de winter, levert dat een belangrijke energiebesparing op.

Hieronder vind je tools voor de berekening van groenbeheerkosten en de “waarde” van ecosysteemdiensten.

Tips, tools, instrumenten en subsidies

Als je van plan bent actie te nemen, zijn er heel wat tools en instrumenten beschikbaar die je daarbij helpen. Een overzicht vind je hier, maar als je googelt vind je allicht nog andere nuttige (buitenlandse) hulpmiddelen.

BiodiversiTree: deze tweetalige online tool helpt je bij het kiezen van concrete acties rond biodiversiteit op basis van de grootte van je bedrijf, de beschikbare middelen, de vestigingsplaats en/of je activiteit. Er is geen grondige kennis over biodiversiteit vereist. Je kan je eigen acties online delen. Naargelang de opties die je kiest, krijg je een overzicht van alle acties die je kan nemen. Je kan kiezen voor biodiversiteit via:

  • aankoop: je aankopen van goederen (grondstoffen, afgewerkte producten,…) en van duurzame diensten ;
  • infrastructuur: je gebouwen, installaties en voorzieningen;
  • processen: de werking gerelateerde activiteiten van uw productie-, transformatie- of dienstenbedrijf;
  • terreinen: de inrichting en het beheer van uw terreinen (rond uw gebouwen, braaklanden; …).

Je krijgt ook per actie linken naar nuttige hulpmiddelen, financieringsmogelijkheden, informatiebronnen en hulpverleners die je bij deze actie kunnen helpen.

Biodiva-scan en Biodiva Light: met deze Vlaamse online tools kan je via de biodiversiteitsladder en de BIODIVA-vragen bepalen hoe goed binnen je bedrijfsvoering aan biodiversiteit wordt gewerkt en hoe en waar je bedrijf zich nog kan verbeteren. De tool bezorgt je dus een 0-positie: hoe goed of slecht scoort je bedrijf al op het vlak van biodiversiteit en wat kan je doen om die score te verbeteren. Voor de Biodiva-scan moet je eerst registreren om de tool te kunnen gebruiken. Dit moet niet voor de light-versie. Je moet hier wel je gegevens achter laten, wil je de resultaten van de bevraging ontvangen.

 
Bron: Biodiversiteitsscan Biodiva, Provincie Antwerpen

#BeBiodiversity: deze drietalige website van de FOD Leefmilieu wil o.a. ondernemingen:

  • sensibiliseren, voorlichten en ondersteunen om vrijwillig actie te ondernemen voor het behoud van de biodiversiteit en ecosysteemdiensten;
  • mobiliseren  en inspireren om bij te dragen aan een verschuiving van de markt naar producten en consumptie met meer respect voor die biodiversiteit en ecosysteemdiensten.

De website ondersteunt de BiodiversiTree-tool.

Biodiversiteitstoets: deze online tool kan je gebruiken om na te gaan welke impact je bouwproject of ruimtelijke ontwikkeling heeft op de natuurwaarde en de biodiversiteit van de projectsite. Daarnaast krijg je ook tips over hoe je de biodiversiteit op je site kunt verhogen. Met de tool kan je nagaan of je project zal voldoen aan het “stand still”-beginsel (de natuur niet laten achteruitgaan) en biedt mogelijkheden en oplossingen aan om de natuurwaarde van je site te optimaliseren. Om de tool te kunnen gebruiken, moet je registreren. Bv. Colruyt Group baseerde zich op deze tool om een eigen toets uit te werken voor de vergroening van haar winkelvestigingen. Elke vestiging kan met de tool het effect van genomen maatregelen waarderen en zich toetsen aan de best presterende vestiging. Zo wedijveren en motiveren de vestigingen elkaar om de meest biodiverse winkelsite te worden.

Green Deal Bedrijven en Biodiversiteit: deze green deal is een inspanningsverbintenis, geen resultaatsverbintenis en loopt nog tot september 2021. Inschrijven is niet meer mogelijk. Na afloop volgt wel een evaluatie waarop door de partijen samen beslist kan worden om de Green Deal te verlengen.

De deal wil verkennen hoe investeringen in biodiversiteit op korte en lange termijn goed zijn voor het bedrijf, de werknemers, de klanten, de relatie met relevante stakeholders en het imago van het bedrijf. De deal wil ook de biodiversiteit op bedrijventerreinen verhogen en het draagvlak ervoor versterken door:

  •  de natuurwaarden op bedrijventerreinen te verhogen via permanente en tijdelijke natuur;
  •  het draagvlak voor natuur op bedrijventerreinen te verhogen bij verschillende doelgroepen;
  •  het welzijn van werknemers te verhogen en het imago te verbeteren;
  •  kennis op te bouwen over het thema via een lerend netwerk, door methodes en instrumenten aan te reiken, kansen en belemmeringen binnen beleid en regelgeving in kaart te brengen en een evaluatie op te maken via een rapport met beleidsaanbevelingen.

Met een actieplan krijgt een bedrijf een overzicht van wat ze al doen rond biodiversiteit en welke (vaak eenvoudige) acties er nog ondernomen kunnen worden.

Rekentool ecologisch versus traditioneel groenbeheer en -inrichting (xls of ga naar de online versie): of een ecologisch bedrijventerreinen goedkoper in aanleg en onderhoud is dan een traditionele inrichting en beheer, hangt af van verschillende factoren, zoals de keuze van de natuurdoelen, de bodemvruchtbaarheid en de schaalgrootte van het beheer. Met deze rekentool van 2B Connect (een intussen afgelopen Europees project om meer biodiversiteit bij bedrijven te creëren) kan je op een eenvoudige manier de kosten vergelijken van ecologisch versus traditioneel groenbeheer en -inrichting. De tool helpt je om de kosten te verkennen van zowel bedrijventerreinen als individuele bedrijfskavels. Het gaat altijd om een kostensimulatie! Voor een gedetailleerde prijsberekening neem je contact op met een groenaannemer.

 
Bron: Rekentool groenbeheer en -inrichting, Interreg 2BConnect

Duurzaamheidsmeter Economische Sites en Bedrijventerreinen: deze tool (e-book) maakt duurzaamheid meetbaar voor industriële en economische sites en bedrijventerreinen in Vlaanderen. Je kan er een score mee plakken op duurzaamheid en ontdekken hoe je het doet in vergelijking met andere bedrijventerreinen. Scoor je goed, dan maak je je project aantrekkelijker voor (internationale) investeerders en haal je er commercieel voordeel uit. De tool laat je nadenken over duurzaamheid en laat je toe te kijken hoe je duurzame inspanningen kunt leveren voor je specifieke projecten. De tool verdiept zich in 6 domeinen: management, sociaal en economisch welzijn, infrastructuur en openbare ruimte, bronnen en energie, ecologie en duurzaam landgebruik en transport.

Klimaatbestendig inrichten: deze website geeft tips over hoe je ruimte klimaatbestendig kan inrichten. Je krijgt ruimtelijke strategieën aangereikt en concrete klimaatbestendige ruimtelijke inrichtingsprincipes waarmee je zelf aan de slag kunt gaan. Je kan zo een antwoord bieden op drie grote effecten van de klimaatverandering (hittestress, droogte en wateroverlast). Om een beter zicht te geven op de mogelijkheden, biedt de tool concrete maatregelen en structurele bouwstenen aan, beide geïllustreerd met inspirerende praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland.

Natuurwaardeverkenner: de tool en de handleidingen erbij zijn specifiek gericht op het aanreiken van pragmatische methodes om ecosysteemdiensten te waarderen. De natuurwaardeverkenner stelt je in staat om het belang van ecosysteemdiensten te verkennen en in te schatten hoe, door veranderingen in landgebruik, deze diensten worden beïnvloed. Het negeren van ecosysteemdiensten kan immers leiden tot ongebalanceerde beleids- en investeringsbeslissingen.
Je kan diensten selecteren waarvoor je berekeningen wilt uitvoeren (kwalitatief, kwantitatief en/of monetair). Vervolgens identificeer je het landgebruik (totale oppervlakte van studiegebied; opgesplitst per groenmaatregel), de ligging (coördinaten op map) en andere kenmerken (achtergrond, canyon, buffer). Zo kan je de waarde van veranderingen aantonen, om de baten van beheersmaatregelen te waarderen of om te gebruiken in bijvoorbeeld een maatschappelijke kosten-batenanalyse.
De methodes zijn geschikt voor een eerste indicatieve beoordeling van de impact van een project of van een beleid op de geleverde ecosysteemdiensten.

Kennisnetwerk bedrijventerreinmanagement (BTM): door samen te werken genieten bedrijven van uiteenlopende financiële, economische, ecologische en maatschappelijke voordelen. Elke provincie/POM heeft een single point of contact (SPOC) waarbij bestaande en opstartende bedrijventerreinverenigingen, evenals lokale besturen en ontwikkelaars of beheerders van bedrijventerreinen terecht kunnen voor eerstelijnsadvies met betrekking tot bedrijventerreinmanagement. Indien relevant zal het Kennisnetwerk je bij de opstart of uitwerking van een samenwerkingstraject in contact brengen met andere BTM-stakeholders, die provinciaal of Vlaams breed actief zijn. Naast die adviserende rol heeft het Kennisnetwerk BTM een informatieve functie via nieuwsbrieven, netwerkbijeenkomsten en de website over de volgende BTM-gerelateerde onderwerpen: energie-efficiëntie en klimaatneutraliteit, ketenbeheer, water en afval, beeldvorming, biodiversiteit en inrichting, risicobeheersing en beveiliging, delen van diensten en personeel, mobiliteit en vervoer en financiering en werking.

Verdere online inspiratie: op het internet vind je heel wat inspiratie voor bedrijven die biodiversiteit willen bevorderen. Ontdek concrete tips bij :


Bron: Gids Duurzaam Bouwen, Leefmilieu Brussel

Subsidies:
Infomeer steeds lokaal bij je gemeente, stad of provincie voor subsidiemogelijkheden. Elk lokaal bestuur heeft een verschillend aanbod, bv. voor de aanleg van kleine landschapselementen of groendaken. Verder zijn er subsidiemogelijkheden via:

Bij je zoektocht naar de subsidies doe je best een beroep op een organisatie gespecialiseerd in subsidie-advies. Doe dat vooral bij internationale subsidieaanvragen. De aanvraag van dergelijke subsidies is een discipline apart en vraag een gespecialiseerde aanpak. Heb je voldoende expertise in huis, dan kan je ook beroep doen op subsidiewegwijzers. Voor Europese subsidies kan je terecht bij VLEVA, het Vlaams-Europees verbindingsagentschap: zij kunnen je ook begeleiden. Voor Vlaamse subsidies kan je terecht bij de subsidiedatabank van het agentschap Innoveren en Ondernemen.

Lees in senTRAL:

Gepubliceerd op 11-02-2020

  43