Milieu

Europa ten strijde tegen wegwerpplastic

Wegwerpplastic of zogenaamd "single-use plastic" (plastic voor eenmalig gebruik) is een doorn in het oog van de Europese Commissie. Het was al langer gekend dat de Commissie daar iets aan wilde doen. De Commissie maakte vandaag met een concreet voorstel duidelijk hoe.

Zwerfvuil terugdringen

De Europese Commissie stelt nieuwe EU-regels voor met betrekking tot de tien kunststofproducten voor eenmalig gebruik die het meest worden gevonden op de stranden en in de zeeën van Europa, alsook voor verloren en achtergelaten vistuig. Samen zijn zij goed voor 70% van alle zwerfvuil op zee. Wereldwijd bestaat zwerfvuil op zee voor 85 % uit plastic. Plastic bereikt zelfs onze longen en onze eettafel, waarbij de invloed van microplastics in de lucht, het water en het voedsel op onze gezondheid nog onbekend is. Het probleem rond plastic aanpakken is een must en dit kan nieuwe kansen met zich meebrengen op het vlak van innovatie, concurrentievermogen en jobcreatie.

De nieuwe regels zijn proportioneel en op maat gemaakt om de beste resultaten te bereiken. Dit betekent dat op verschillende producten verschillende maatregelen zullen worden toegepast. Wanneer alternatieven voorhanden en betaalbaar zijn, zullen kunststofproducten voor eenmalig gebruik uit de markt worden geweerd. Voor producten waarvoor geen kant-en-klare alternatieven bestaan, ligt de focus op het terugdringen van hun gebruik via een nationale vermindering van de consumptie, voorschriften inzake ontwerp en etikettering, en verplichtingen op het vlak van afvalbeheer en sanering voor de producenten. De nieuwe regels zullen Europa in de kopgroep van voortrekkers plaatsen met betrekking tot dit vraagstuk met wereldwijde gevolgen.

Ondernemingen krijgen een concurrentievoordeel: doordat voor de hele EU-markt één enkele set regels zal gelden, zullen Europese ondernemingen gemakkelijker van schaalvoordelen kunnen profiteren en beter kunnen concurreren op de snelgroeiende mondiale markt voor duurzame producten. Door het opzetten van doeltreffende systemen voor hergebruik (bv. statiegeldregelingen) kunnen bedrijven zich verzekeren van een stabiele aanvoer van materiaal van hoge kwaliteit. In andere gevallen kan de aanmoediging om te zoeken naar duurzamere oplossingen bedrijven een technologisch voordeel opleveren ten opzichte van hun internationale concurrenten.

Verschillende maatregelen voor verschillende producten

De EU richt haar aandacht op de tien kunststofproducten voor eenmalig gebruik en vistuig. De nieuwe regels zullen zorgen voor de invoering van:

  • een verbod op kunststof in bepaalde producten: wanneer alternatieven voorhanden en betaalbaar zijn, worden kunststofproducten voor eenmalig gebruik uit de markt geweerd. Het verbod zal van toepassing zijn op plastic wattenstaafjes, bestek, borden, rietjes, roerstaafjes en ballonnenstokjes, die allemaal enkel nog van duurzamere materialen mogen worden gemaakt. Drankverpakkingen voor eenmalig gebruik die van plastic zijn gemaakt zullen enkel nog op de markt zijn toegelaten als de doppen en deksels vastzitten aan het flesje;
  • doelstellingen voor het terugschroeven van de consumptie: de lidstaten zullen het gebruik van plastic houders voor voedingsmiddelen en bekers moeten terugschroeven.Ze kunnen dit doen door nationale reductiedoelstellingen vast te stellen, alternatieve producten beschikbaar te maken in het verkooppunt of ervoor te zorgen dat kunststofproducten voor eenmalig gebruik niet gratis ter beschikking mogen worden gesteld;
  • verplichtingen voor de producenten: de producenten zullen bijdragen aan de kosten van afvalbeheer en schoonmaak, maar ook van bewustmakingsmaatregelen met betrekking tot houders voor voedingsmiddelen, pakjes en wikkels (bv. voor chips en snoep), drankverpakkingen en bekers, tabaksproducten met filters (bv. sigarettenpeuken), vochtige doekjes, ballonnen en lichte plastic draagtassen. De industrie zal ook worden gestimuleerd om minder vervuilende alternatieven voor deze producten te ontwikkelen.
    Inzamelingsdoelstellingen: de lidstaten zullen verplicht worden om, bijvoorbeeld middels statiegeldregelingen, tegen 2025 90 % van de drankflessen uit plastic voor eenmalig gebruik in te zamelen;
  • etiketteringsvoorschriften: op bepaalde producten zal een duidelijk en gestandaardiseerd etiket moeten worden aangebracht dat aangeeft hoe men zich van het afval moet ontdoen, wat de negatieve milieugevolgen van het product zijn en of er kunststof in het product aanwezig is. Dit zal van toepassing zijn op maandverbanden, vochtige doekjes en ballonnen;
  • bewustmakingsmaatregelen: de lidstaten zullen worden verplicht om consumenten bewust te maken van enerzijds de negatieve gevolgen van zwerfvuil van kunststof voor eenmalig gebruik en vistuig en anderzijds de beschikbare systemen voor hergebruik en afvalbeheeropties voor al deze producten;
  • voor vistuig, dat goed is voor 27% van al het zwerfvuil op stranden, streeft de Commissie ernaar het bestaande beleidskader te voltooien met regelingen waarbij de producenten hun verantwoordelijkheid moeten opnemen voor vistuig dat kunststof bevat. Ze zullen verplicht zijn om de kosten te dekken van de betrokken afvalinzameling bij havenontvangstvoorzieningen en het vervoer en de verwerking ervan. Zij zullen ook de kosten dragen van bewustmakingsmaatregelen. Meer informatie over de nieuwe regels voor vistuig zijn hier beschikbaar.
Volgende stappen

De voorstellen van de Commissie worden nu ter goedkeuring voorgelegd aan het Europees Parlement en de Raad. De Commissie dringt er bij de andere instellingen op aan dit dossier prioritair te behandelen en tastbare resultaten af te leveren voor de Europeanen vóór de verkiezingen van mei 2019.

Om Wereldmilieudag op 5 juni in de kijker te zetten, zal de Commissie ook in de hele EU een bewustmakingscampagne lanceren om de rol van individuele burgers in de strijd tegen plasticverontreiniging en zwerfvuil op zee, door de keuzes die zij als consumenten maken, onder de aandacht te brengen.

Achtergrond

Met het vandaag voorgestelde initiatief wordt het engagement van de Europese strategie inzake kunststoffen ingelost om kunststof zwerfvuil, dat vervuiling en schade veroorzaakt, aan te pakken middels wetgevingsinitiatieven. De voorgestelde richtlijn bouwt voort op bestaande regels zoals de Kaderrichtlijn mariene strategie en de afvalrichtlijnen en vormt een aanvulling op andere maatregelen tegen mariene verontreiniging, zoals de maatregelen van de richtlijn inzake havenontvangstvoorzieningen, en de voorgestelde beperkingen inzake microplastics en onder invloed van zuurstof biologisch afbreekbare kunststoffen. Er wordt een aanpak gevolgd die gelijkaardig is aan die van de succesvolle richtlijn plastic draagtassen uit 2015, die positief werd onthaald en een snelle verandering in het gedrag van de consument heeft teweeggebracht.

De voorgestelde richtlijn zal voordelen opleveren voor zowel het milieu als de economie. Zo zullen de nieuwe maatregelen bijvoorbeeld:

  • de uitstoot van 3,4 miljoen ton CO2-equivalent vermijden;
  • tegen 2030 milieuschade ten belope van 22 miljard EUR vermijden; en
  • de consument naar schatting 6,5 miljard EUR besparen.

De nieuwe EU-regelgeving en -doelstellingen inzake afval die deze maand zijn aangenomen, zullen de ondernemingen in de EU ook de nodige duidelijkheid, juridische zekerheid en schaalvoordelen bieden om een leidende positie te kunnen nemen in nieuwe markten voor innovatieve alternatieven voor meervoudig gebruik, nieuwe materialen en beter ontworpen producten.

Overeenkomstig de vereisten inzake "betere regelgeving" werden ter voorbereiding van het vandaag gepresenteerde voorstel raadplegingen van belanghebbenden, een openbare raadpleging en grondige effectbeoordelingen uitgevoerd. Bij de openbare raadpleging tussen december 2017 en februari 2018 was 95 % van de respondenten het ermee eens dat maatregelen ter bestrijding van kunststof voor eenmalig gebruik zowel noodzakelijk als dringend zijn, en 79 % geloofde dat deze maatregelen op EU-niveau moeten worden genomen om doeltreffend te zijn. 70 % van de producenten en 80 % van de handelsmerken antwoordde eveneens dat maatregelen noodzakelijk en dringend zijn. 72 % van hen hebben hun eigen gebruik van plastic zakken teruggedrongen en 38 % deed dit in het aflopen jaar.

Lees en bekijk ook waarom ook u moet wakker liggen van plastic afval.

Gepubliceerd op 28-05-2018

  213