Milieu

Maatregelen tegen plastic vervuiling krijgen vorm

De strijd tegen plastic vervuiling lijkt begonnen: zowel in Europa als in Vlaanderen zijn er maatregelen op komst. Ze mikken op een duidelijke consumenten- en producenteverantwoordelijkheid.

Europese heffing op verpakkingsafval en nieuwe recyclagedoelstellingen

De Europese Commissie plant een heffing op niet-gerecycleerd verpakkingsafval en werkt aan een nieuwe verpakkingsrichtlijn. Daarmee speelt de Commissie in op een duidelijk toegenomen bewustzijn bij burgers en een aantal regeringen in Europa.

Begin mei stelde de Commissie de nieuwe meerjarenbegroting 2021-2017 voor. Daarin gaat de Commissie o.a. op zoek naar extra middelen. Een van de maatregelen is een nationale heffing van 0,80 euro per kilogram niet-gerecycleerd verpakkingsafval. Die heffing moet bedrijven stimuleren om minder verpakkingsafval te creëren, wat ook past binnen de doelstellingen van de Europese ‘Plastic Strategy,’ die de Commissie begin 2018 publiceerde.

Ook keurde het Europees Parlement, op voorstel van de Commissie, al een nieuwe verpakkingsrichtlijn goed die nieuwe doelstellingen rond hergebruik en recyclage bevat. Volgens die ontwerprichtlijn moet 50% van de kunststoffen hergebruikt of gerecycleerd worden tegen 2025. Tegen 2030 moet dat 55% zijn. Vandaag ligt het recyclagecijfer van plastic nog op 41% (en in België op 30%). De rest wordt verbrand of gestort.
Een van de meest opvallende doelstellingen daarin, is de ambitie om tegen 2025 90% van de plastic wegwerpflessen die op de markt komen, in te zamelen. Dat kan op twee manieren: ofwel via een rechtstreeks statiegeldsysteem, ofwel door een systeem van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. Producenten moeten in dat geval opdraaien voor de kosten van inzameling, transport en verwerking, voor de opruimkosten in geval van zwerfvuil, en voor de kosten voor sensibilisering.

De ontwerpversie lijst ook een aantal wegwerpplastics op waarvoor meteen een verbod geldt. Het gaat om producten waarvoor een alternatief bestaat, zoals wattenstaafjes, plastic bestek en rietjes.

Daarnaast vraagt de Commissie aan de Europese lidstaten om een ‘significante’ reductie in de consumptie van voedselverpakkingen en wegwerpbekers binnen de 6 jaar na omzetting van de Europese richtlijn in nationale wetgeving. Dat kan door reductiedoelstellingen in te voeren, via doelstellingen rond een minimaal aandeel herbruikbare verpakkingen of door consumenten in de winkel te laten betalen voor wegwerpverpakkingen.

Overigens lijst de Commissie ook producten op waarvoor een uitgebreide producentenverantwoordelijkheid zal gelden, zoals voor de enorme hoeveelheden plastic visnetten in onze zeeën, plastic zakjes, sigaretten, enzovoort.

Het gaat nog niet om definitieve wetgeving, maar er geldt een brede steun voor deze maatregelen, dus lijkt de kans groot dat er maatregelen volgen.

Federale maatregelen

In België bestaat er al een federale verpakkingsheffing sinds de jaren ’90, maar die werkt niet sturend. De prijs van nieuwe plastic is daarvoor te goedkoop: gerecycleerde plastic kunnen er niet mee concurreren. Maar er zijn ook nog andere hindernissen, zoals het (doorgaans onterechte) idee dat gerecycleerd plastic een lagere kwaliteit hebben of de wildgroei aan complexere plastic verpakkingen die recyclage bemoeilijken en duurder (of zelfs onmogelijk) maken. Een recente studie van Go4Circle (in opdracht van de FOD Leefmilieu) bracht die problemen in kaart.

In Vlaanderen

In Vlaanderen legt minister Schauvliege binnenkort een nieuw verpakkingsplan op de regeringstafel. Daarin is een uitgebreide producentenverantwoordelijkheid de grootste prioriteit. Het plan moet leiden tot meer recyclage en minder zwerfvuil. De producenten zullen moeten betalen voor de kosten.

Dit zijn de krachtlijnen:

  • blikjes: invoeren van statiegeld op blikjes om vooral zwerfvuil tegen te gaan.
  • andere ‘p’ in pmd: alle mogelijke recycleerbare verpakkingen en zelfs andere kleine plastic voorwerpen inzamelen via de pmd-zak.
  • verpakking maken = verpakking betalen: wie een verpakking op de makt brengt, zal meer moeten betalen voor de ophaling en recyclage ervan. Een Vlaams verpakkingsfonds ontvangt het geld en verdeelt het verder aan de lokale overheden en het financieren van proefprojecten, onderzoek en het uitgebreide statiegeld.
  • verbod plastic zakjes: deze moeten vervangen worden door herbruikbare zakken of duurzame alternatieven, zoals papieren zakken. Maar als die laatste te populair worden, volgen ook daarvoor maatregelen. Een aantal uitzonderingen zouden wel blijven bestaan.
  • e-commerce moet mee: ook hier worden verpakkingsmaatregelen voorgesteld. Een "verpakkingsverantwoordelijke voor e-commerce" moet erop toezien dat buitelandse bedrijven de Vlaamse regels respecteren.
  • minimaal 800 euro boete voor zwerfvuil: nu riskeren overtreders maximaal een GAS-boete van 350 euro of 175 euro voor minderjarigen, maar dat wordt dus opgetrokken naar zwaardere boetes. Sommen van 800 euro tot zelfs 2 miljoen euro zijn mogelijk. Als het parket sluikstorters niet ­vervolgt, kan het de zaak door­spelen naar de afdeling Hand­having van het Vlaamse Gewest om een bestuurlijke boete op te leggen.

Bond Beter Leefmilieu en De Standaard, 9 & 11 mei 2018.

Gepubliceerd op 14-05-2018

  216