Brandpreventie bij renovatiewerken aan historische gebouwen

De brand in de Notre-Dame in Parijs verwoestte zowat het volledige dak van de kathedraal. De echte oorzaak van de brand is nog niet gekend. Het centrale deel van het dak stond helemaal in de steigers voor renovatiewerken. Onderzoek zal uitwijzen of dit hier een rol gespeeld heeft. De constructie van het gebouw en de gebruikte materialen, het werken met derden, de beschikbare documentatie en de opleiding van de hulpdiensten zijn enkele van de vele factoren die de brandveiligheid bepalen.

De recente brand in de Notre-Dame te Parijs, waarbij zowat de hele dakconstructie verloren ging, heeft ons geconfronteerd met de kwetsbaarheid van eeuwenoude belangrijke en historische gebouwen.
De uitdaging om brandveiligheid binnen deze gebouwen te realiseren is niet te onderschatten.

Constructie van het gebouw en gebruikte materialen
Door de complexe bouwstructuur van historische monumenten, de grote overspanningen, de talrijke boogconstructies en de gebruikte materialen is het niet evident om in historische of geklasseerde gebouwen de voorschriften inzake brandwetgeving (compartimentering, brandwerende materialen voor vloeren, plafonds, deuren en doorvoeringen) toe te passen.

Hete rookgassen en het vuur kunnen snel verspreiden door:
  • het gebrek aan compartimentering;
  • de aanwezigheid van veel nissen en holtes;
  • het gebruik van brandbare materialen voor de (dak)constructie (hout, riet), bekleding en decoratie (stof).
Werken met derden
Gedurende elke periode van bouw of renovatie moet men rekening houden met een verhoogd brandgevaar.

Het is dan ook belangrijk om bij dergelijke bouwactiviteiten de regels van werken met derden te respecteren en de nodige maatregelen te nemen bij alle werken die een potentieel brandrisico inhouden.

Voorbeelden van werkzaamheden met hitteontwikkeling en vonkvorming zijn: lassen, snijden of afbramen van metaal, branden van roofing, verwijderen van verf met hete lucht…
Bij het zagen van houten of kunststof elementen kan wrijving een begin van een smeulbrand genereren. Voorzichtigheid is zeker geboden in aanwezigheid van fijn stof, zaagsel en afval (bv. verpakkingsafval).
Documentatie en opleiding
Een goede beheersing van brandrisico’s bij de bouw en renovatie start met het documenteren van alle aspecten waar men strikte maatregelen oplegt, met het voorzien van voldoende training, met het ter beschikking stellen van de nodige brandblusmiddelen en vooral met het vooropstellen van een veilige arbeidsomgeving.

De moeilijke bereikbaarheid voor watertoevoer en de moeilijke toegankelijkheid van bepaalde delen van het gebouw vormen een uitdaging voor de hulpdiensten om zoveel mogelijk van het gebouw en zijn historische artefacten te redden.

Dat met het verwoestende vuur en de instortende constructies nog zoveel kon gered worden, is te wijten aan de doordachtheid van de Franse hulpdiensten die zich op dergelijke calamiteiten voorbereiden door regelmatige oefeningen, preventieve rondgangen en door het voorhanden zijn van degelijke actuele documentatie van het gebouw en de inboedel.
Werken in verlaten ruimtes en menselijk gedrag
Niet te onderschatten risico’s zijn het werken in ‘verlaten’ (donkere, koude) ruimtes en het menselijk gedrag, bijvoorbeeld:
  • werken met tijdelijke elektrische circuits voor de voeding van apparatuur en verlichting;
  • het gebruik van verlichting zoals bv. halogeenlampen, TL-lampen;
  • het gebruik van verwarmingselementen om de koude omgeving op te warmen;
  • het tijdelijk uitschakelen van de automatische branddetectie- en/of brandblussystemen om valse alarmering te voorkomen;
  • onverantwoord rookgedrag…
Automatische branddetectie- en brandblussystemen
Nog vaak wordt geopperd dat het plaatsen van sprinklersystemen en/of watermist blussystemen niet compatibel is met de bescherming van historisch waardevolle kunstwerken. De installatie hiervan is ook een uitdaging gezien de complexe structuur van het gebouw in combinatie met het behoud van het respect voor het historische monument.
Bescherming van erfgoed tegen brand
Er is geen kant-en-klare oplossing voor de implementatie van brandbeveiligingsmaatregelen. De toepassing van de wettelijke brandvoorschriften in historische gebouwen is niet evident.
Het sluiten van bepaalde compromissen is de prijs die men moet betalen om de overleving van ons erfgoed veilig te stellen zodat men er nog jaren van kan genieten.

Meer info op senTRAL:
Brand (thematische fiche)
Werken met derden - Alles wat u moet weten ! (thematische fiche)
Elektriciteit als oorzaak van brand – Halogeenverlichting 12V (in de praktijk)
TL-lampen als oorzaak van brand (nieuws)
Dag van de schoonmaak: tips voor gezond en veilig werken in een omgeving met fijn stof (nieuws)
Welke wetgeving toepassen voor nooduitgangen in een oud gebouw? (nieuws)
 

Gepubliceerd op 10-05-2019

Marc Aspeslagh
gysens-ann
Ann Gysens
  78