Veiligheid

Case Study machineveiligheid: is afwijken van de normen soms een veiligere keuze?

Er bestaan een groot aantal normen die werkgevers helpen om de machineveiligheid binnen hun bedrijf te optimaliseren. Maar die normen zijn niet bindend. Mag je afwijken van die normen bv. in specifieke situaties waarbij het volgen van de norm toch niet de beste veiligheidsmaatregelen biedt? Martijn Drost, expert in veiligheid voor mens en machine bij Pilz, toont via een specifieke case hoe je best te werk gaat als je kiest voor een maatregel die afwijkt van de voorschriften in de normen.
 

Normen niet wettelijk bindend


Bron afbeelding: Wikipedia

Een werkgever staat voor een dilemma. Zijn machines moeten voorzien zijn van een noodstop, en volgens de Machinerichtlijn moet die goed zichtbaar zijn. Maar het probleem zit in de norm. Die schrijft namelijk voor wat de precieze kleur van die noodstop moet zijn: rood. Maar de machines van deze werkgever zijn ook rood, waardoor een rode noodstop hier niet zou opvallen. 
 
Martijn Drost is Senior Consultant bij Pilz, en hij ziet het bovengeschetste probleem vaker. “De Machinerichtlijn is opgesteld in Brussel. Die geeft abstracte maar bindende richtlijnen over veilige machines en veilig werken. De normen vullen die richtlijnen concreet in, maar zijn in tegenstelling tot de richtlijn niet wettelijk bindend. 
 
Bovengenoemde werkgever verft zijn noodknoppen geel in plaats van rood. Dan voldoet hij in principe aan de Machinerichtlijn, want die knoppen steken scherp af tegen die rode machines. “Dat de werkgever dan niet voldoet aan de norm, is in dit geval geen onveilige keuze.” Zo stelt Martijn Drost.
 
En verschillende werkgevers zijn het met hem eens. Een poll die hij lanceerde op sociale media, wees uit dat de helft van de respondenten vind dat beredeneerd van de norm afwijken, moet kunnen. 
 

Problemen in de rechtbank

Nochtans kan het niet volgen van de norm tot problemen leiden, in de rechtbank bijvoorbeeld. “Stel je voor dat het toch misgaat met een machine en de noodstop niet wordt ingedrukt of het systeem faalt. Dan is het niet ondenkbaar dat de advocaat van de gewonde werknemer die gele knoppen aanhaalt. Juist omdat een norm zeer concreet is, kan een rechter daar snel in meegaan: ‘Luister meneer de werkgever, ik heb hier een norm en daarin staat heel duidelijk dat die knoppen rood moeten zijn. Ik begrijp niet waarom u hiervan bent afgeweken.’”
 
Dorst komt ook andere situaties tegen waar werkgevers afwijken van de norm. Vaak geven budgettaire redenen de doorslag. Werkgevers gaan bijvoorbeeld op zoek naar eenvoudige en betaalbare ingrepen om een machines beter te beveiligen, in plaats van meteen een nieuwe aan te kopen. 
 
Maar volgens Drost kan dat echter niet altijd. “Bepaalde beslissingen kun je niet verantwoorden. Je kunt niet jaren doorwerken met een verouderde machine omdat je geen geld hebt voor een nieuwe. Sowieso moet je heel voorzichtig zijn met financiële argumenten, omdat rechters geld nooit zwaarder vinden wegen dan veiligheid. Hier is dat ook terecht. Je had die oude machine allang kunnen afschrijven.”

 

Schriftelijk motiveren van afwijkingen in risicoanalyse

Hoe vind je in deze keuzes een gulden middenweg? Enerzijds hoeven werkgevers volgens Drost niet slaafs de norm te volgen, anderzijds mag de veiligheid hierdoor niet in het gedrang komen. 
 
Terug naar de werkgever met zijn gele noodstopknoppen. Wat had hij kunnen doen om zijn keuze bij de rechter te verantwoorden? Volgens Drost is het belangrijk om zaken goed vast te leggen in de risicoanalyses die opgesteld worden van de machine. “Stel, tijdens de risico-inventarisatie stuit je op een bepaald risico. Je blijkt dat risico op drie manieren te kunnen wegnemen: met maatregel A, B of C. Maar aan maatregel A en B kleven grote bezwaren, zodat je hebt besloten tot C. Leg dit schriftelijk vast, en de plaats bij uitstek om dat te doen is in de risicoanalyse.”
 
Maar een schriftelijke motivatie garandeert nog niet met zekerheid of in een geval van een incident de rechter de afwijking van de norm zal aanvaarden. Martijn Drost: “Het zou wel moeten, maar ik kan het niet garanderen. Tussen de verschillende rechters zie je uiteraard grote verschillen. Helaas, als je van de norm afwijkt, geldt hetzelfde als bij werken aan een machine: 100% veiligheid is een illusie.”



Meer informatie op senTRAL:
 

Gepubliceerd op 24-08-2016

  68