Veiligheid

Corrosie-experts vatten hun kennis samen in nieuw praktijkboek

Corrosie komt voor in vele vormen en materialen, is vaak moeilijk op te sporen, en vraagt heel specifieke preventiemethodes en remedies. Wie in een productieomgeving of onderhoudsfunctie met materialen te maken heeft, wordt er vroeg of laat mee geconfronteerd. Want zelfs de scheurtjes in de reactorvaten van kernreactoren hebben mogelijk te maken met een vorm van corrosie.

Toch wordt de expertise in dit brede domein langzaam maar zeker zeldzaam. Het praktijkhandboek ‘Corrosie Corrosiepreventie – Het ABC voor ingenieurs, ontwerpers en technici’ komt dan ook niets te vroeg. Dit eerste deel van een tweeluik moet de praktische en geactualiseerde kennis over corrosie opnieuw verspreiden waar ze nodig is: bij de ‘professionele leek’ die het fenomeen correct moet kunnen inschatten. De auteurs reiken daartoe hun jarenlange expertise aan, en daarvan hebben ze er heel wat in huis.

Walter Bogaerts is burgerlijk scheikundig ingenieur en hoogleraar aan de KU Leuven, die zich specialiseerde aan de universiteit van Cambridge en het Stanford Research Institute. Hij stond aan de wieg van spin-off bedrijfjes actief in corrosietechnologie en engineering, was lang voorzitter van werkgroepen van de ‘European Federation of Corrosion’ en medeoprichter van NACE-Benelux. Van 2007 tot 2013 was hij directeur van Belgoprocess, de Belgische verwerker van nucleaire afvalstoffen.

Jos Baeten is industrieel ingenieur scheikunde en burgerlijk metaalkundig ingenieur. Hij werkte in het onderzoekscentrum van Bekaert voor hij zijn loopbaan bij Monsanto begon als procesingenieur, productieleider, en dertig jaar als diensthoofd van de afdeling Technology Materials Engineering. In die functie specialiseerde hij zich als corrosie- en materiaaldeskundige en in het ontwerp van pijpleidingen en drukvaten.

Samen hebben ze bijna 70 jaar ervaring met de oorzaken, preventie, opsporing en oplossingen voor corrosie. Walter Bogaerts heeft vooral ervaring in onderzoek en ontwikkeling, Jos Baeten zorgt wat meer voor de praktische insteek.

 

De juiste diagnose

“Het was de bedoeling een zo breed mogelijk overzicht te geven van wat er allemaal bestaat,” zegt Bogaerts. “Dit boek geeft een brede waaier van potentiële ‘materiaalziekten’. Want corrosie is eigenlijk de ziekte van constructiematerialen. Het is belangrijk dat men ziektebeelden kan herkennen om curatieve maatregelen te kunnen nemen. Je moet eerst een diagnose stellen.”

“Wat we niet gedaan hebben is de huis-en-tuin-corrosie. Het boek is bestemd voor professionelen, maar wel uit alle bedrijfssectoren,” verduidelijkt Jos Baeten. Zoals ook de ondertitel van hun boek: ”Ingenieurs, ontwerpers en technici: dat is een brede doelgroep. Onder ontwerpers mag je ook architecten rekenen, en technici zijn heel vaak onderhoudsmensen die er meer van willen weten. Daarnaast is het boek ook geschikt voor inspecteurs, die ermee kunnen leren hoe ze vormen van corrosie herkennen en welke oorzaken dat kan hebben, om in hun rapportering al een eerste duiding te geven voor de specialisten daarmee aan de slag gaan. Want ook experten moeten vaak documentatie gaan zoeken of hun netwerk raadplegen om uit te vinden wat er precies aan de hand is.”

 

Walter Bogaerts: “Bovendien is er in het Nederlands taalgebied recent weinig kennis gepubliceerd over corrosie. En wat je aan actuele informatie vindt is dan weer heel specifiek, bijvoorbeeld over gelakt aluminium of zo. Wij hebben geprobeerd om de huidige kennis van corrosie voor zoveel mogelijk toepassingen en sectoren te updaten. Zelfs over de scheurtjes in kernreactorvaten zal je in ons boek wat terugvinden!”

 

Stevige referentie

Beide auteurs werkten sedert 1999 mee aan het losbladige naslagwerk HCCC (‘Handboek Constructiematerialen, Corrosie en Corrosiebescherming’) van Wolters Kluwer. Dit praktijkboek is daarop gebaseerd, al wordt er heel veel samengevat en zijn al te gespecialiseerde onderwerpen weggelaten. “Maar we volgen in grote lijnen de indeling van het HCCC,” zegt Bogaerts. “De benadering van dat referentiewerk is eerder academisch, terwijl dit boek praktijkgericht is,” vult Baeten aan. “Zelfs wie het HCCC op de plank heeft staan kan dus nog nut hebben aan het praktijkboek. We belichten alles veel meer vanuit de praktijk. Onder dezelfde titels zal je andere teksten vinden. We hebben de indeling gevolgd maar we hebben allerminst de inhoud gekopieerd.”

 

De risico’s van corrosie

Wat zijn de belangrijkste veiligheidsrisico’s van corrosie? “Dat hangt natuurlijk van de industriesector af,” antwoordt Jos Baeten. “Bij Monsanto hebben we vooral last van put- en spanningscorrosie. Die laatste vorm is heel moeilijk vooraf te detecteren; als je het merkt is het al te laat. Je zou dan allerlei detectietechnieken moeten toepassen op een vat waarvan je weet dat er een mogelijke spanningscorrosie kan optreden. Meestal weet je niet op voorhand of dat gaat gebeuren of niet. Bij spanningscorrosie zal er altijd een eerste scheurtje ontstaan met een minuscuul lek tot gevolg, dat meestal goed beheersbaar is voor wat de veiligheid betreft. Toch moeten we dan vaak beslissen om heel het vat te vervangen, want die corrosie is op dat moment al niet meer te stoppen.”

 

Kies wijs

Als het over corrosie gaat is preventie meestal veel geld waard. Bestaat er zoiets als ‘best practices’ om corrosie te voorkomen? ”Er bestaan zeker goede praktijken en algemene theorieën,” zegt Walter Bogaerts. “Maar de preventietechnieken en oplossingen gaan we vooral in deel 2 behandelen. In dit eerste deel van het praktijkboek trachten we een panoramisch overzicht te schetsen van de diverse ziektebeelden bij materialen, en achtergrondinformatie te geven om die symptomen te leren begrijpen. Als we over preventie spreken, moet je beginnen bij de juiste materiaalkeuze en het juiste ontwerp.”

Jos Baeten: “Vaak worden zaken in het labo ontworpen met chemicaliën waarvan een corrosie-expert vooraf weet dat ze extra eisen zullen stellen aan de productie of het onderhoud. Dat kan al in de ontwerpfase aanleiding zijn om voor andere materialen te kiezen. Daarom is dit boek dus ook nuttig voor ontwerpers, of voor wie bijvoorbeeld een tijdelijke oplossing zoekt om chemicaliën op te slaan. Het kan geen kwaad om dan even in het praktijkboek te checken of je geen problemen gaat krijgen met het vat dat je daarvoor wil gebruiken.”

Walter Bogaerts: “Materiaalkeuze heeft natuurlijk ook een economische factor. Met deze kennis kan je beter inschatten welke goedkopere alternatieven beschikbaar zijn, bijvoorbeeld een geschikte coating in plaats van een duurdere legering. Denk ook aan de mogelijkheden van kathodische bescherming voor pijpleidingen. Dat soort dingen vind je in dit boek, al gaan we die onderwerpen nog verder uitdiepen in deel 2. In grote lijnen formuleren we de problemen in deel 1 en de oplossingen in deel 2. We verwachten dat het vervolg tegen het eind van dit jaar klaar zal zijn.”

 

Schaarse expertise

In hun inleiding op het boek wijzen de auteurs op het recente verdwijnen van heel veel corrosie-expertise. Al meer dan twintig jaar werden de (destijds veel gebruikte) brochures van het Nederlands Corrosie Centrum niet meer vernieuwd. Gespecialiseerde centra zoals het ‘Centre belge de la corrosion’, of het Nederlands Corrosiecentrum gingen failliet of werden opgedoekt. Specialisten bij bedrijven zien hun functie verdwijnen, of gaan op pensioen en nemen hun expertise mee. Waarom is al die kostbare kennis aan het weglekken? “Ik heb daar ook geen antwoord op,” zegt Walter Bogaerts. “Corrosie is kennelijk niet meer sexy. Ik stel vast dat veel van mijn collega’s bij instellingen en bedrijven niet vervangen worden als ze weggaan. Ook in mijn eigen departement aan de universiteit is corrosie geen prioriteit meer, de cursus is vervangen door ‘Surface Technology Engineering’ en er is geen opvolging voorzien. In Delft zie ik hetzelfde gebeuren.”

 

“Bij Monsanto werden vroeger vaak procesinstallaties ontwikkeld en gebouwd die uniek waren in de wereld,” vertelt Jos Baeten. “In die tijd had men veel ingenieurs in departementen met meerdere materiaalkundigen die vaak ook academisch onderzoek konden doen en heel gespecialiseerd waren in hun kennisgebied. Ik heb Monsanto dat allemaal zien afbouwen. Het bedrijf ontwikkelt geen nieuwe molecules meer en heeft die mensen en hun kennis niet meer nodig. Bijgevolg is deze expertise langzaam maar zeker aan het verdampen.”

Ook Bogaerts heeft nog een voorbeeld. “Bij Akzo hadden ze vroeger een gerenommeerd materialen- en corrosiecenter met twintig gespecialiseerde werknemers en heel veel kennis. Al die mensen werden verspreid over verschillende business units, de gecentraliseerde diensten verdwenen. Hun expertise is intussen grotendeels weg. Ik heb zelf nog mee de Leuvense spin-off Metalogic opgericht, en ik zie dat hun kennis over corrosie vandaag nog veel gevraagd wordt. Er is dus wel degelijk een behoefte. De vakbeurs en conferentie ‘Corrosion’ in de Verenigde Staten trekt elk jaar 7.000 tot 8.000 mensen vanuit de hele wereld aan.”

 

Ook niet op het web

Wie vandaag met een corrosieprobleem geconfronteerd wordt, gaat de oplossing misschien gewoon op het internet zoeken? “Dat is ook een probleem,” ervaart Jos Baeten. “Als je zonder kennis op websites een oplossing zoekt kan dat heel gevaarlijk zijn – nog los van het feit dat de meeste sites natuurlijk enkel reclame voor eigen producten maken. Je kan met zo’n probleem nog wel terecht bij een universiteit of bij zelfstandige consultants, vaak mensen die na hun pensioen hun expertise nog willen aanbieden. Zo zijn er nu heel wat in de markt.”

Baeten ziet het in bedrijven steeds vaker gebeuren dat mensen met veel minder ervaring terzake de corrosieproblemen krijgen toegeschoven. “Dan heb je wel hulp nodig. Maar als je in die positie een goede samenvatting van veel kennis ter beschikking hebt, in een toegankelijk en goed geïllustreerd boek, dan kan je tenminste correct beoordelen wanneer je gespecialiseerde hulp nodig hebt… en zal je bovendien beter begrijpen wat die consultant je vertelt!”

 

Het praktijkboek Corrosie Corrosiepreventie Deel 1 kan u aankopen op de webshop van Wolters Kluwer.

Boek Corrosie1

 

Op senTRAL (Industrie) kan u een selectie uit het praktijkboek corrosie raadplegen:

Preventie van corrosie: een tiental tips

Corrosie: definities en oorzaak

Corrosie in de praktijk: Case histories – schadegevallen

Corrosiepreventie

Corrosieresistente materialen

Corrosietypes: corrosiemorfologie

Corrosietypes: Hoge temperatuurcorrosie

Corrosietypes: Lokale corrosievormen

Corrosietypes: Uniforme (algemene) corrosie

Impact en kosten van corrosie en corrosiepreventie

Maatregelen tegen corrosie van metalen

Gepubliceerd op 07-10-2015

  375