De nieuwe kansen en risico’s van digitalisering (2): de flexibele werker

 De ontwikkeling van nieuwe digitale technologieën heeft een grote impact op de manier waarop we werken, waar we dit doen, wie wanneer werkt, en hoe we onze jobs organiseren. De steeds snellere doorbraak van kunstmatige intelligentie (AI), geavanceerde robotica, geconnecteerde apparaten en platformen, het internet der dingen (IoT), wearables en onlineplatformen… het zorgt allemaal voor nieuwe uitdagingen op het vlak van veiligheid en gezondheid op het werk.
 
 

Aan de hand van de diverse digitaliseringsfenomenen schetst het rapport de praktijk op de werkvloer die morgen het nieuwe normaal kan worden, maar ook de risico’s die eraan verbonden zijn. Hier leest u over de digitalisering van fysieke werksituaties, in dit artikel bekijken we de impact van digitalisering op kantoorwerk en arbeidsstatuten.

Mobiele digitale apparaten

Kansen.
Mobiele digitale technologieën zijn een belangrijke motor achter de 24/7-economie, met flexibele werkomgevingen en uurroosters. Werknemers hoeven niet langer samen op dezelfde locatie aan de slag te zijn om met elkaar te communiceren. De COVID-19-crisis gaf flexibel werken een extra boost, waarbij beleidsmakers samen met werkgevers- en werknemersorganisaties de krijtlijnen uittekenden voor een flexibel werkkader als nieuwe norm.
Een flexibele werkomgeving biedt ontegensprekelijk interessante voordelen voor werkgevers en werknemers. Een betere werk-privébalans en een hogere productiviteit (weliswaar niet voor alle werknemers) zijn er enkele van.

Risico’s. De keerzijde van de medaille is echter dat werknemers geconfronteerd kunnen worden met een verhoogde werkdruk, te lange werktijden en een situatie waarbij (teveel) werk een gezond privéleven onder druk zet. Andere aandachtspunten zijn werken in eenzaamheid, het gevoel van isolement, het gebrek aan collectieve steun, en een verminderde steun vanuit de organisatie. Ook ergonomen waarschuwen voor de potentiële gevaren van flexibel werken. Vanuit ergonomisch standpunt zijn flexibele (thuis)werkomgevingen vaak ondermaats ingericht. Bovendien kan het excessief gebruik van mobiele technologieën aanleiding geven tot spier- en skeletaandoeningen. Gezondheidsproblemen zoals obesitas, type 2-diabetes en kanker kunnen ook meer voorkomen naarmate de digitalisering het zittend werken doet toenemen.
En wat met het toezicht op en de regulering van veiligheid en gezondheid bij 24/7 flexibel werken, waar werknemers verspreid werken en dus moeilijker aan te sturen zijn? Voor heel wat werkgevers is (of wordt) dit een grote uitdaging. Aangezien bedrijfshiërarchieën veranderen, en veel werknemers zichzelf aansturen of op afstand of door AI aangestuurd worden, wordt het wellicht minder duidelijk wie verantwoordelijk is voor veiligheid en gezondheid op de werkvloer,  en hoe deze moet worden gecontroleerd en gereguleerd.
 
- Onlineplatformen voor werk

Kansen. Onlineplatformen creëren nieuwe businessmodellen, door de vraag naar arbeid af te stemmen op het aanbod. Dankzij deze platformen krijgen kwetsbare doelgroepen gemakkelijker toegang tot de arbeidsmarkt, kunnen mensen op een flexibele manier aan de slag gaan, en wordt zwartwerk kordater aangepakt. Onlineplatformwerk omvat ook een verscheidenheid aan werkre­gelingen die in zekere zin doorgaans ‘atypisch’ zijn. Het creëert verschillende soorten functies en vele vormen van niet-standaardtaken, van hooggekwalificeerd werk dat online uitgevoerd wordt tot servicewerkzaamheden die bij mensen thuis of elders worden verricht, en waarvan het beheer via web­gebaseerde toepassingen gebeurt.

Risico’s. Naast deze opportuniteiten loeren echter ook gevaren om de hoek bij deze online platformen. Afhankelijk van de werkvorm kunnen de arbeidsomstandigheden sterk variëren, wat ook geldt voor de risico’s op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk. Die risico’s kunnen nog toenemen omwille van specifieke kenmerken van onli­neplatformen, zoals verzoeken die op korte termijn gedaan worden, sancties voor het niet beschikbaar zijn, en het opdelen van functies in taken met een beperktere functie-inhoud die voortdurend worden onderworpen aan (prestatie-)evaluaties.
Die druk neemt verder toe als we rekening houden met factoren zoals onregelmatige werktijden, een ongezonde werk-privébalans, onduidelijkheid over arbeids­status en inkomen, een gebrek aan opleidingsmoge­lijkheden, ondermaatse sociale rechten (zoals ziekte-uitkering of vakantiegeld), het ontbreken van een werknemersvertegenwoordiging, en een onduidelijk antwoord op de vraag wie verantwoordelijk is voor de veiligheid en gezondheid op het werk.

 
(foto: Unsplash- Carl Heyerdahl)
 
Conclusies: welke voorwaarden voor een ‘gezonde digitalisering’?

Digitale technologieën kunnen zeer nuttig zijn om op diverse manieren de werkomstandigheden te optimaliseren, nieuwe werkvormen mogelijk te maken, en de veiligheid en gezondheid op het werk te bevorderen. Maar tegelijk moeten werkgevers en werknemers waakzaam blijven dat ergonomische, organisatorische, functionele en veiligheidsrisico’s geen bedreiging vormen voor het fysieke en mentale welzijn op de werkvloer.

Digitale technologie is op zich dus niet goed of slecht. De handhaving van een evenwicht tussen de uitdagingen en de kansen die digitalisering biedt, hangt af van de juiste toepassing van technologieën en de wijze waarop deze worden beheerd en gereguleerd. Daarom somt het rapport enkele aandachtspunten en voorstellen op:
 
  • de ontwikkeling van een ethisch kader voor digitalisering, gedragscodes en goed bestuur
  • een sterke ‘preventie door ontwerp’-aanpak, die menselijke factoren en een werknemer-georiënteerd ontwerp integreert
  • de betrokkenheid van werknemers bij het ontwerp en de uitvoering van digitaliseringsstrategieën
  • samenwerking tussen academici, het bedrijfsleven, de sociale partners en de overheid bij onderzoek en innovatie op het gebied van digitale technologieën, om voldoende rekening te houden met de menselijke aspecten
  • een regelgevend kader om de aansprakelijkheid en verantwoordelijkheden op het gebied van veiligheid en gezondheid op het werk met betrekking tot nieuwe systemen en nieuwe manieren van werken te verduidelijken
  • een aangepast opleidingssysteem en aangepaste training voor werknemers
  • het verlenen van effectieve VGW-diensten aan alle werknemers in de digitale werkwereld

Auteur: Geert Van Cauwenberge

Gepubliceerd op 06-10-2020

  23