Veiligheid

De rol van veilig leiderschap bij het voorkomen van risicoblindheid

Leiders hebben een sterke invloed op de risicoblindheid van medewerkers, zo blijkt uit onderzoek. Geven zij in de ogen van de medewerker niet veilig leiding, dan leidt dit in een groot aantal gevallen tot een verminderd bewustzijn van medewerkers ten aanzien van gevaren en risico’s. 

Cognitieve dissonantie? 

Dit verminderd bewustzijn is het gevolg van wat ze in de psychologie “cognitieve dissonantie” theorie noemen. Cognitieve dissonantie is de onaangename spanning die ontstaat wanneer mensen feiten of opvattingen waarnemen die in strijd zijn met hun eigen opvattingen. In dat geval, voelen mensen een sterke drang om die dissonantie te verkleinen, door hun opvattingen of gedrag aan te passen aan de situatie. 
 
En dit is nu precies het geval als het gaat om het herkennen van risico's en het hebben van een goed veiligheidsbewustzijn. Medewerkers willen vertrouwen hebben in hun organisatie en hun managers, ook als het gaat over veiligheid. Mocht de organisatie en het management in de opvatting van de medewerker hierin minder presteren dan zijzelf verwachten, dan gaan zij dit tekort in hun hoofd aanpassen. 
 
Medewerkers zeggen dan bijvoorbeeld in interviews: "Als het zo gevaarlijk zou zijn, dan zou mijn werkgever mij nooit onder die omstandigheden laten werken". Hierdoor ontstaat er een negatieve spiraal in de veiligheidscultuur veroorzaakt door de wisselwerking tussen organisatie, management en medewerkers. Dat 90% van alle incidenten veroorzaakt wordt door menselijk gedrag, betekent dus niet dat de organisatie en het management hierin geen rol spelen. Het verband tussen incidenten veroorzaakt door routine en de manier waarop organisatie en management omgaan met veiligheid, werd al in diverse onderzoeken aangetoond.
 
Wil je als organisatie je veiligheid performance verbeteren, dan zal je deze vicieuze cirkel dus moeten doorbreken. Maar hoe?
 

Veiligheidsklimaat

Het begint bij het meten van de perceptie van medewerkers ten aanzien van hoe de organisatie en hun leiders met veiligheid omgaan. 
 
Zoals eerder gezegd willen medewerkers vaak vertrouwen hebben in hun organisatie en leiders, maar of ze het daadwerkelijk hebben is de vraag. Onderzoekers noemen deze verzameling van percepties “het veiligheidsklimaat”. Uit diverse studies blijkt dat er een sterk verband bestaat tussen het veiligheidsklimaat en de veiligheid performance. 
 
Hoe kan dat veiligheidsklimaat verbeteren? Dat is onder andere door veilig leiderschap. Een belangrijk streven is dat managers daadwerkelijk het vertrouwen winnen van hun medewerkers. Dus geen ‘schijnvertrouwen’. Zij moeten het gevoel hebben dat hun leiders betrokken zijn bij hun welzijn en dat zij waarde hechten aan veiligheid boven alle andere prioriteiten. 

Veiligheid prioriteit

Om dit te kunnen realiseren, moeten leiders de steun van de organisatie krijgen om veiligheid als hoogste prioriteit te mogen hanteren. Hierin zit natuurlijk een spanningsveld. Veel prioriteiten zijn niet altijd op elk moment met elkaar gelijkgesteld. In tijden van drukte gebeurt het geregeld dat productie voorrang krijgt boven veiligheid.

Wil je dat je leiders veiliger leiding gaan geven, dan is het dus niet voldoende om ze te leren hoe ze veilig leiding moeten geven maar ze hiervoor ook de gelegenheid te geven door veiligheid net zo belangrijk te maken als het draaien van productie en/of efficiënt werken.

Hoe vertrouwen winnen? 

Terug naar het individu: hoe kun je als individuele leider vertrouwen kweken? 
 
Ten eerste moeten leiders hun taken en verantwoordelijkheden goed kennen en uitdragen. Ze moeten aan de verwachtingen van de medewerker voldoen en in lijn met de waarden en normen van de medewerkers handelen. Het gaat dus verder dan alleen consequent handelen. Medewerkers moeten geloven dat de organisatie en de leiders het beste met hun voor hebben en dat veiligheid voor hen boven alles staat. Een belangrijk onderdeel hiervan, is communicatie. Blijf communiceren over het belang van veiligheid. In elke speech, tijdens elk feedbackmoment en tijdens elke dialoog met je medewerkers. Laat altijd weten waar de prioriteiten liggen en wat medewerkers van jou als leider kunnen verwachten als het gaat om veilig werken. Zeg niet alleen dat het belangrijk is, maar handel er ook naar. 
 
Beloon het maken van veilige keuzes en corrigeer altijd en direct bij onveilig handelen. Waardeer meldingen van onveilige situaties. Neem de tijd en moeite om hier aandachtig naar te luisteren. Bedank je medewerkers ervoor. Laat ze ook weten wat je met hun feedback hebt gedaan. Veilig leiding geven is transparant zijn in je prioriteiten, duidelijk en zichtbaar het goede voorbeeld geven, consequent veiligheid als hoogste prioriteit hanteren en altijd open staan voor verbetering. 
 

Besluit

Een veilig leider begrijpt eerst voordat hij begrepen wordt en handelt naar verwachting. Pas dan gaan medewerkers ook kritisch naar hun eigen handelen kijken, vallen onveilige situaties niet meer weg te rationaliseren en ontstaat er een cultuur waarin medewerkers en leiders elkaar helpen in het verbeteren van de veiligheid performance.


Meer info op senTRAL:
 

Gepubliceerd op 30-06-2016

  68