Een zit-stabureau is beter dan klassiek bureau: feit of fabel?


 De laatste jaren wordt vaak beweerd dat zitten ‘het nieuwe roken’ is. We zitten veel te veel, en dat is nefast voor onze fysieke gezondheid. In een kantoorcontext is een mogelijke remedie het installeren van zit-statafels. Wij zochten voor u uit of dergelijke zit-stabureaus inderdaad een nuttige en verstandige investering zijn.
 

Aangezien langdurig zitten en te weinig bewegen inderdaad niet gezond is voor je lichaam, zijn oplossingen en strategieën om minder te zitten op het werk zeker de moeite van het overwegen waard.

We kijken eerst welke evidente voor-  en nadelen aan zit-statafels verbonden zijn. Daarna bekijken we een onderzoek waarin de effectiviteit van zit-statafels werd bekeken. We sluiten af met een reeks aandachtspunten die u kunnen helpen in een keuze voor of tegen zit-stabureaus.

Voordeel

Er is één vanzelfsprekend voordeel verbonden aan zit-statafels: ze stellen je in staat om gemakkelijk af te wisselen tussen zittend en staand werken. De hele dag zittend werken is niet gezond, zeker niet als je uren aan een stuk op je bureaustoel blijft ‘plakken’. Afwisselen met staan is dus altijd een goed idee. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat een zit-stabureau kan leiden tot minder klachten in de rug, nek en schouders (hoewel ook het omgekeerde kan gebeuren, waarover later meer).

Maar het is niet zozeer het staan op zich dat een verklaring biedt voor een aangenamer gevoel tijdens kantoorwerk, wel de verandering van houding. Vaak variëren van houding is goed voor je lichaam (en soms ook voor je geest), en als je zowel zittend als staand kan werken heb je toch al twee houdingen die je kan afwisselen.

Variatie kan je ook perfect met ander zitmeubilair bereiken. Naast de klassieke bureaustoel kan je denken aan een zitbal, een kniestoel of een zadelkruk.

Nadeel

Het grootste gezondheidsrisico bij werken aan een zit-statafel is dat je – ter compensatie van al dat zitten – te lang aan één stuk door gaat staan. Dat is ook niet gezond: langdurig staand werken op eenzelfde plek kan tot verschillende fysieke klachten leiden, zoals pijnlijke knieën, beenkrampen of vermoeide benen. Ook hier is de boodschap: afwisseling van houding is veel gezonder dan langdurig eenzelfde houding aan te houden.

Toegepast op zit-statafels: de richtlijn is om niet langer dan 1 uur aan één stuk, en niet meer dan 4 uur staand per dag te werken. Een goede praktijk is om na een uur zitten 15 à 20 minuten recht te staan.
Ter info: de optimale verhouding tussen zitten en staan is niet gekend. Het zou ook kunnen dat de optimale verhouding heel persoonlijk is; per slot van rekening is elk lichaam anders.

Wat zegt de wetenschap?

Een studie uit 2019 die besproken wordt op Ergonomiesite.be onderzocht de effecten van werken aan zit-statafels op lichaam en geest.

Dit waren de voornaamste bevindingen uit deze studie:
  • Positieve fysieke effecten: werken aan een zit-statafel heeft een positief effect op het hart, in het bijzonder voor een populatie met overgewicht of obesitas. De hartslag lag bij het werken aan een zit-statafel 8-14 slagen per minuut hoger. Hieraan was een hoger energieverbruik verbonden (4-10kcal/u). Bij een gezonde populatie is er echter nauwelijks effect. Het algemene effect op de fysieke gezondheid is dan ook zeer beperkt.
  • Voor mensen met chronische lagerugpijn kan een zit-statafel een effectieve oplossing zijn. Na 3 maanden vertoonde deze groep duidelijk minder rugpijn.
  • Voor bepaalde lichaamszones kunnen zit-statafels positieve effecten hebben: in 43% van de onderzochte studies was er een positief effect van zit-statafels op fysiek ongemak, vooral in de lage rug. Maar staan is niet per definitie beter dan zitten: in een kwart van de studies was er net minder fysiek ongemak tijdens het zitten. Vaak gehoorde klachten waren pijn in de benen, gezwollen voeten en benen, en – jawel – lage rugpijn. Dit geeft aan dat zowel overdrijven in zitten als overdrijven in staan voor fysieke klachten kan zorgen.
  • Zit-statafels hebben nauwelijks of geen positief effect op cognitieveprestaties (aandacht, geheugen, reactietijd). Er is ook geen afname van ziekteverzuim of toename van productiviteit.
  • Zit-statafels kunnen mensen wel het gevoel geven dat ze gezond bezig zijn: twee derde van zit-statafelgebruikers noteerden een positief effect op de zogenaamde ‘zelfeffectiviteit’. Voor andere psychologische factoren (tevredenheid, gemoed) was er over het algemeen geen effect.
  • Het effect van zit-statafels op houdingsveranderingen was eerder beperkt. De variatie in houdingen van het bovenlichaam neemt toe aan een zit-statafel, maar dat is zeker niet voldoende. Afwisseling en veel verschillende houdingen aannemen is de boodschap!
  • Leiden zit-statafels ten slotte tot fysiek meer actief gedrag? Neen, want ook staan is een vorm van sedentair gedrag; een zit-statafel leidt niet tot meer fysieke activiteit.

Conclusie van de studie: de gezondheidseffecten van zit-stabureaus zijn niet zo uitgesproken als vaak wordt beweerd. Het zitten (of staan) op zich is niet het probleem, maar wel de sedentaire activiteit waarbij weinig energie wordt verbruikt. Of je nu statisch zit of statisch rechtstaat, dat maakt op zich niets uit.

Aandachtspunten: het bredere plaatje
1.      De risicoanalyse

Het is duidelijk dat een ergonomische risicoanalyse van een beeldschermwerkpost niet zomaar kan uitmonden in de aanschaf van zit-stabureaus, en dat daarmee dan de kous af is.

Eerst en vooral moeten zit-stabureaus aan bepaalde eisen voldoen. Zo is het bureaublad best mat, niet-reflecterend en in een lichte kleur (niet wit). Het liftsysteem om de tafel te doen steigen of dalen moet goed werken, maar de tafel moet ook voldoende in hoogte verstelbaar zijn (65 tot 125 centimeter). Wie een goed bureau wil, volgt best de Europese norm NBN EN 527 Kantoormeubelen - Kantoortafels en bureaus.

In de risicoanalyse moet niet alleen gekeken worden naar de tafel, maar ook naar de bureaustoel en alle mogelijke hulpmiddelen op tafel (beeldscherm, toetsenbord enz.).

2.      Het gebruik

Zit-statafels zijn arbeidsmiddelen die op een juiste manier gebruikt moeten worden. De kans is reëel dat medewerkers op een verkeerde manier werken aan een zit-stabureau. Correct gebruik van dit arbeidsmiddel moet aangeleerd worden. Afwisseling is hierbij het sleutelwoord.

Enkele veel voorkomende klachten bewijzen het belang van een juist gebruik van een zit-stabureau:

  • te lang eenzelfde statische houding aannemen leidt tot fysieke vermoeidheids- en ongemakklachten
  • bij een te lage stastand zullen gebruikers de neiging hebben om op hun ellebogen te gaan hangen, wat fysiek belastend is
  • staand werken leidt tot een toegenomen buiging van de pols bij het gebruik van het toetsenbord. Tijdens het zitten bevindt de pols zich in een meer neutrale (en dus betere) houding
3.      Gedragsverandering

Om tot een duurzame gedragsverandering te komen (in dit geval: niet louter zittend, maar ook staand werken) is behalve opleiding ook begeleiding nodig. Medewerkers moeten gesensibiliseerd en gemotiveerd worden om daadwerkelijk af te wisselen tussen een zittende en een staande werkhouding.

In een eerste stap moeten medewerkers zich bewust worden van de risico’s van voortdurend zittend werken en de voordelen van wisselende houdingen. Na deze informatieronde volgt dan in een tweede fase opleiding en instructie over hoe goed gebruik te maken van een zit-stabureau.

Daarna kan het nuttig zijn om in groep de eerste ervaringen met deze nieuwe manier van werken te delen.

Bovendien kunnen hulpmiddeltjes gebruikt worden om de gedragsverandering een duwtje in de rug te geven, zoals een ingestelde ‘reminder’ om van werkhouding te wisselen (via een app of een computerprogramma bijvoorbeeld).

4.      Fysiek actief werken in een kantooromgeving

Idealiter past deze verandering in een breder beleid van gezond en actief werken in een kantooromgeving, waarin bijvoorbeeld ook het belang van gezonde maaltijden wordt benadrukt.

Beperk je dus zeker niet tot de (eventuele) introductie van zit-statafels. Het gaat erom dat je een actieve werkhouding cultiveert, waarin je te lange statische spierspanning vermijdt. Dat wil zeggen dat er niet alleen naar computerwerk moet worden gekeken. Wie weet is het een goed idee om wandelend telefoneren aan te moedigen, of wandelend/staand vergaderen. Naar een collega toegaan in plaats van een mailtje sturen. Regelmatig een glas water gaan halen. Lunchwandelen. Of ‘wisselwerken’, een concept waarbij je elk halfuur (!) even van je bureaustoel (of zit-stabureau) weggaat.

Vergeet ook niet dat er veel alternatieven zijn voor zit-statafels, waarbij meer fysiek bewogen wordt (zoals bureaufietsen). Hoe hoger het activiteitsniveau, des te hoger de gezondheidswinst.

Besluit

Geloof niet zomaar de claims van bureauverkopers die beweren dat zit-statafels automatisch zorgen voor een betere gezondheid, een beter mentaal welbevinden, meer concentratie en meer productiviteit.

Het wordt aan kantoorwerkers ten zeerste aangeraden om regelmatig van houding te veranderen. Een zit-stabureau kan hierin een aanzet zijn, maar er zijn veel andere oplossingen mogelijk.

Als je echt meer uitgesproken positieve gezondheidsresultaten wil, moet je zorgen voor meer fysieke activiteit en meer verbruik van energie.

De besproken aandachtspunten kunnen handvatten bieden om naar fysiek en mentaal gezonder kantoorwerk te evolueren.

En vergeet niet: zit-statafels kunnen een serieuze investering zijn; zoek daarom een leverancier die garantie biedt (ook op het liftsysteem) en vraag om een proefperiode (bijvoorbeeld 1 maand) om de zit-stabureaus uit te testen.

 
(foto: UpliftDesk)

Auteur: Michiel Sermeus

Gepubliceerd op 27-07-2020

  72