Framing toepassen in toolboxmeetings en LMRA's

Framing of denkraam is een term die verwijst naar het overtuigen van werknemers tot veilig gedrag via communicatie. De techniek bestaat eruit om beelden of woorden zo te kiezen dat daarbij impliciet een aantal aspecten van veilig gedrag worden uitgelicht (zie voorbeelden: productiecijfers, blutsen in een vorkheftruck, rode kleur, partner thuis, orde en netheid). Deze uitgelichte aspecten helpen om een bepaald omgaan met veiligheid in de organisatie of de mening daarover naar voor te brengen.
  
Framing in toolboxmeetings en LMRA's
In de communicatie over veiligheid kan framing worden gebruikt. Wie een frame gebruikt, probeert via bepaalde beelden en woorden, bepaalde gevoelens op te roepen en de manier waarop anderen naar de organisatorische werkelijkheid op gebied van veiligheid en gezondheid kijken, te beïnvloeden. Het frame wordt een bril waardoor we bepaalde informatie wel zien en andere juist niet. Geen enkele communicatie is neutraal en dus kent iedere uitspraak over veiligheid - ‘wij willen iedereen veilig thuis’ of ‘zero accidents’ - wel een zeker frame (denkraam) van veronderstellingen die eronder verborgen zitten.
Anders dan bij het gebruik van argumenten als overtuigingsmiddel, gaat het bij framing vooral om de associaties bij het beeld en woord. Een onderwerp dat is geframed, kan door reframing weer een andere lading krijgen.
Framing kan door de preventieadviseur worden gebruikt in toolboxmeetings, LMRA’s, veiligheidsaffiches, enz. 


Voorbeelden
Een beeld van het aantal geproduceerde stuks per dag geeft een frame dat productie belangrijker is dan veiligheid bij deze productie.
Orde en netheid is een belangrijke frame omdat een ordelijke werkplaats de associatie maakt met goed werk, beheersing van de productie en de veiligheid, de properheid overeenkomt met de netheid thuis en dit alles hierdoor invloed heeft op het veilig gedrag.

Een veiligheidscampagne legt dikwijls de associatie met de vrouw thuis.  Het risicobegrip kan worden versterkt door de kleur van de kledij van de vrouw op de affiche: rood roept onbewust een bepaalde bedreiging op. 

Een vorkheftruck met blutsen en builen, met verf op vele plaatsen afwezig door ergens tegen de botsen en stoel met gaten geeft een frame dat veiligheid niet belangrijk is.
     

Veilig gedrag en veiligheidskunde als wetenschap: framing of homeostase?

Veiligheidskunde is geen wetenschap, maar een pseudowetenschap waarbij gepoogd wordt theorieën uit verschillende disciplines samen te voegen tot één discipline.

De discipline van veiligheidsprofessionals is verenigd en heeft eigen handboeken en tijdschriften, opleidingen en een eigen jargon. 
Het vakgebied van de veiligheidskunde blijft jammer genoeg theoretisch zwak onderbouwd. Dit kan worden aangetoond door twee tegengestelde theorieën afkomstig uit resp. de communicatie/psychologie en de biologie, namelijk de ‘framing’ en de ‘risico-homeostase-theorie’. 

Framing wordt veelvuldig toegepast bij gedragsbeïnvloeding in communicatie en marketing. Via bepaalde woorden en afbeeldingen worden emoties opgeroepen om gedrag te beïnvloeden. Dit gedrag kan te maken hebben met het kopen van bepaalde producten, het stemmen op bepaalde politieke partijen of ook veilig gedrag. 
De homeostasetheorie komt uit de biologie waarbij een organisme probeert om het interne milieu stabiel te houden – de steady-stade-toestand of in homeostase – ondanks veranderingen in de omgeving (Wilde, 1982, 1986).


Beide theorieën zijn relatief weinig gevalideerd, of ze waar zijn of niet daar trekken veiligheidskundigen zich weinig van aan. Veiligheidskundigen gaan mee met de modeverschijnselen, nieuwe theorietjes worden graag opgepikt en verkondigd als grote waarheid zonder dat nog maar wordt nagegaan of ze wel degelijk valide zijn. 
In elk geval spreken ‘framing’ en de ‘risico-homeostase-theorie’ zich gewoon tegen. Beide theorieën sluiten elkaar uit. De framingtheorie gaat ervan uit dat werknemers zich aanpassen aan het kader of frame waarbinnen zij werken. Een opgeruimde en veilige werkplek zet volgens de framingtheorie aan tot veilig werken. Een al dan niet (on)bewust geframede veilige werkplek geeft dan aanleiding tot veilig gedrag. 


De risico-homeostase-theorie gaat juist uit van het omgekeerde: een veilige werkplek zal aanleiding geven tot minder veilig gedrag. Werknemers aanvaarden een bepaald niveau van veiligheid, en wanneer de arbeidsplaats door technische maatregelen veiliger wordt gemaakt, zullen werknemers minder veilig gedrag vertonen. Dit kan worden geïllustreerd aan de hand van het autogebruik. Bij meer veilige auto’s met gordels en air-bags, zal de chauffeur onvoorzichtiger gaan rijden. 
Welke theorie is waar: de framing of de risico-homeostase-theorie?

 

Bekijk nog meer toolboxen op senTRAL.
 

Gepubliceerd op 26-02-2020

Jan Dillen
Auditor @ Vincotte / VCA-coördinator / Auteur senTRAL
  166