Hoe als preventieadviseur omgaan met corona, nu en in de toekomst?



De coronapandemie stelt de preventieadviseur voor grote uitdagingen. De taken van de preventieadviseur zullen vóór en na de coronapandemie verschillend zijn. Ook de bestaande denkkaders van de preventieadviseurs en zijn gebruikte risicomethoden zullen verschillen vóór en na de coronapandemie. Wat moet een preventieadviseur nu wel doen en wat beter niet? Wat is de goede manier van omgaan met onzekere en onvoorzienbare situaties zoals corona? In dit artikel wil ik enkele richtlijnen aanreiken.  Er zijn enkele algemene richtlijnen die we kunnen meegeven aan de preventieadviseurs.

Arbeidsveiligheid: meer organisatorische en menselijke aspecten

De preventie zal verschillen vóór en na de coronapandemie. Zoveel is zeker. De coronapandemie is een organisatorische gamechanger. Ook voor de preventieadviseur zal dit het geval zijn. De nadruk op veiligheid zal meer verschuiven naar gezondheid, dat is een gegeven. Een verschuiving van technische veiligheid naar meer organisatorische en menselijke aspecten dus.

Elkaar aanspreken bij neusloop of griepverschijnselen

Opvattingen en gewoonten op gebied van veiligheid en gezondheid zullen door de coronapandemie worden herzien. Onze manier van werken en onze manier van omgaan met mekaar – denk alleen al aan het handenschudden – is al enorm veranderd. Het thuiswerk was ineens enorm snel ingeburgerd in onze organisaties. Maar bij een lichte verkoudheid, zal in de toekomst sneller aan thuiswerk worden gedaan. Collega-werknemers zullen in de toekomst snel zeggen bij niezen of neusloop: ‘zou je niet beter thuis zijn gebleven’ of zelfs: ‘wij willen nu echt wel dat je naar huis gaat en thuis uitziekt, al dan niet met thuiswerk’. Elkaar aanspreken dus bij neusloop of bij griepverschijnselen.

Risicobeheersing: op operationeel, én strategisch en tactisch niveau

Corona zal de preventieadviseur verplichten tot ‘out-the-box’ te denken als het gaat over het vernieuwen van het preventiebeleid. De preventieadviseur werkt mee aan een coping strategie of ‘hoe er als organisatie mee om te gaan’. Deze veranderingen hebben niet enkel betrekking op het operationele niveau, maar ook op het strategische en tactische niveau. Nieuwe denkkaders van het klassieke risicomanagement zijn niet geschikt voor de coronapandemie. Het klassieke ‘controleren’ en ‘beheersen’ van risico’s gaat niet op voor de coronapandemie.

Preventie vóór corona  Preventie na corona
De arbeidsplaats: waar we werken is op kantoor De arbeidsplaats: waar we werken, speelt geen rol
 
De arbeidsorganisatie is:
  • statisch
  • plaats- en tijdsgebonden
  • maakbaar  
De arbeidsorganisatie is:
  • continu in verandering (remote)
  • niet meer plaatsgebonden
  • niet maakbaar en niet voorspelbaar
Samenwerken is nodig voor innovatie en maken van afspraken  Samenwerken (Microsoft Teams e.a.) als nieuwe sociale groepsvorming
 
We streven naar zekerheid:
  •  een arbeidsplaats is maakbaar;
  •  alles is te meten;
  •  cijfers zijn duidelijk en eenduidig
De enige zekerheid is dat er geen zekerheid meer is:
  •  sommige dingen zijn niet meetbaar;
  •  je weet niet wat je niet weet;
  •  aannames en interpretaties zijn dikwijls noodzakelijk

 
Technische veiligheid  De drietand: techniek, organisatie en mens
Operationele veiligheid  Veranderingen hebben impact op strategisch niveau, tactisch niveau en operationeel niveau met op elk niveau risico’s voor de veiligheid en de gezondheid

Risicobeheersing: omgaan met ambiguïteit en onzekerheid

De klassieke aanpak van risicobeheersing is na de coronapandemie passé. Risicomanagers zullen met ambiguïteit en onzekerheid moeten leren omgaan in plaats van deze ambiguïteit te willen ontkennen de de onzekerheid te willen beheersen. Onzekere risico’s zijn risico’s waar er geen kennis is over kans en gevolg, waardoor een oordeel over de aanvaardbaarheid van het risico onmogelijk is. Bij ambigue risico’s is er geen kennis over kans en gevolg maar is er bijkomend ook sprake van wetenschappelijke en maatschappelijke discussie.

De preventieadviseur vóór corona  De preventieadviseur na corona
De preventieadviseur werkt aan risicobeheersing  De preventieadviseur werkt aan een coping strategie om met risico’s om te kunnen gaan
 
De risico’s moeten worden beheerst: de preventieadviseur controleert en beheerst  De klassieke risicoaanpak is niet meer geschikt in de VUCA-wereld (Volatile, Uncertain, Complex en Ambigu)
 
Meten is weten: alles qua risicobeoordeling ligt duidelijk vast en is meetbaar  Inschatten en interpreteren van risico’s is nodig
Risico’s zijn eenvoudig  Risico’s zijn onzeker en ambigu

Richtlijnen voor preventieadviseur

Doe er als preventieadviseur alles aan om de veiligheid en de gezondheid van de werknemers te beschermen.

Sommige risico’s moeten aanvaard worden, het nulrisico bestaat niet. Sommige risico’s zijn niet beheersbaar, laat staan kwantificeerbaar. En dit geldt nu speciaal voor de coronapandemie. Maatregelen zijn dan niet gebaseerd op meting of berekening, maar de risicoboordeling is subjectief op basis van inschatting en interpretatie. Welke risico’s aanvaard worden bij de pandemie en welke, niet hangt af van de context van de organisatie. Risico’s die een bepaalde organisatie aanvaardt, zijn onaanvaardbaar voor een andere organisatie.

De kwalitatieve risicoanalyse illustreert bij de coronapandemie haar beperkingen. Op basis van kans van optreden op een ongewenste gebeurtenis. Maar, op basis van interpretatie, inschatting en aanvoelen van de normale medewerkers worden de risico’s ingeschat. De risicobeoordeling verlaat haar exactheid. Bij proporationaliteit van maatregelen uit de risicoanalyse en -evaluatie zullen de leidinggevenden en de medewerkers vinden dat de preventieadviseur een methode voor de risicoanalyse gebruikt die overeenkomt met het aangevoelde risico. Hierdoor menen medewerkers dat de door de preventiedienst gebruikte methoden om de risico’s te analyseren de juiste is. Indien dit niet het geval is, bij een verschil in aanvoelen geldt het in de psychologie goed gekende begrip van ‘cognitieve dissonantie’ (Festinger), waarbij er een onaangename spanning ontstaat wanneer de eigen opvattingen verschillen met deze overtuigingen van de preventieadviseur en/of de organisatie.

Neem enkel preventiemaatregelen die proportioneel zijn. Buitenproportionele preventiemaatregelen zijn te vermijden. Maak altijd de afweging tussen de te nemen preventiemaatregelen en de eisen naar bijvoorbeeld privacy.

Pas enkel maatregelen toe die evidence based zijn. Neem de good practices over en vermijd dingen te willen uitproberen. Evidence based is: een correcte handhygiëne, social distancing, regelmatig desinfecteren van veelgebruikte oppervlakken en het invoeren van aanpassingen van de werkomgeving of de werkorganisatie.

Doe niet aan een steekvlambeleid. Neem niet ineens, out of the sky, maatregelen zoals het ineens meten van de temperatuur met een infraroodthermometer van iedereen die de organisatie binnenkomt. Dit geeft aan de organisatie misschien een gevoel van controle en beheersing, een gevoel van meetbaarheid. Maar dit gevoel is er in werkelijkheid niet. Neem weloverwogen beslissingen.

Leg de bijkomende preventiemaatregelen voor aan het Comité. Dit moet volgens artikel II.7-.3 van de Codex: "Het Comité brengt een voorafgaand advies uit over: 1° alle voorstellen, maatregelen en toe te passen middelen, die rechtstreeks of onrechtstreeks, meteen of na verloop van tijd, gevolgen kunnen hebben voor het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk”.

Wees duidelijk in de communicatie naar iedereen, ook met contractoren en (onder)aannemers. Communiceer dus veelvuldig wat wel en wat niet mag en geef instructies over handhygiëne, social distancing, enz. Betrek er de arbeidshygiënisten en de arbeidsarts bij.

Wees een coördinator die de maatregelen bij de coronapandemie coördineert. Hou het overzicht, maar blijf omringd door diegenen die de beslissingen nemen en de belanghebbenden zoals werknemers en arbeidsarts.

Toon als preventieadviseur leiderschap, veiligheidsleiderschap. Geef zin aan wat er in de organisatie gebeurt. Een leider in veiligheid geeft zin aan de gebeurtenissen rond de coronapandemie. Corona is zeker en vast een ‘zingevende gebeurtenis’ die de veiligheid en de gezondheid van de werknemers in de organisatie kadert en richting geeft aan het handelen. Wees sensitief voor de emoties van de werknemers, emoties die er door de onzekerheid zeker zullen ontstaan. In plaats van deze te ontkennen, ga je als safety-leader daar juist mee aan de slag. Leiders blijven ook altijd positief.

Vermijd zenuwachtigheid. Probeer eerst de zaak te onderzoeken en handel pragmatisch. Bepaalde zaken zijn niet beïnvloedbaar. De maatschappij is niet maakbaar en dit geldt ook voor de coronapandemie.
Vermijd u als preventieadviseur te verschuilen achter de ‘adviserende’ rol.

‘Risico’ is een bepaalde manier om gevaar te meten. De term ‘risico’ wordt gebruikt om een indruk te geven over de waarschijnlijkheid waarmee een ongewenste gebeurtenis kan optreden en met welk gevolg. In deze betekenis wordt het begrip gebruikt als we zeggen: bij iedere tocht van 1.000 km met een auto loop je het risico van 1 op 5.000 dat je een dodelijk ongeluk krijgt. In deze betekenis heeft risico dus altijd te maken met een combinatie van twee aspecten: kans en gevolg. Zegt men dat het risico klein is, dan kan het dus zowel op het kans- als gevolgaspect betrekking hebben. Deze klassieke benadering is bij de moderne risicobenadering na de coronapandemie, niet meer houdbaar.


Auteur: Jan Dillen

Gepubliceerd op 09-04-2020

Jan Dillen
Auditor @ Vincotte / VCA-coördinator / Auteur senTRAL
  436