Niet-bijstaan van een persoon in nood: wat zijn de verplichtingen van de werkgever?

Ook bij een arbeidsongeval kan er zoiets bestaan als ‘schuldig verzuim’, en de werkgever is volgens de Codex verplicht om waar nodig eerste hulp te bieden. De preventieadviseur kan ook helpen door het groepseffect tegen te gaan, dat veel mensen doet aarzelen om hulp te bieden in noodsituaties.
 

Dit verhaal begint met een dramatisch nieuwsbericht. Op woensdag 2 oktober 2019 overleed op klaarlichte dag op de Grote Markt van Kortrijk een 45-jarige man, terwijl voorbijgangers onverschillig voorbijliepen. Zijn doodsstrijd, die door bewakingscamera's werd gefilmd, duurde ongeveer twee uur. Ondertussen liepen acht personen hem voorbij zonder hem te helpen. Uiteindelijk werden de hulpdiensten opgeroepen, maar het was te laat...

Schuldig verzuim

In het Belgisch recht, en meer in het bijzonder in het strafrecht, wordt dat ontbreken van elke reactie sinds 1961 schuldig verzuim genoemd. Meer algemeen spreekt men ook vaak van het 'niet-bijstaan van een persoon in nood.' Artikel 442bis bepaalt het volgende: "Met gevangenisstraf van acht dagen tot een jaar en met geldboete van vijftig euro tot vijfhonderd euro [niet geïndexeerd, hetzij 400 tot 4.000 euro geïndexeerd] of met een van die straffen alleen wordt gestraft hij die verzuimt hulp te verlenen of te verschaffen aan iemand die in groot gevaar verkeert, hetzij hij zelf diens toestand heeft vastgesteld, hetzij die toestand hem is beschreven door degenen die zijn hulp inroepen.
Voor het misdrijf is vereist dat de verzuimer kon helpen zonder ernstig gevaar voor zichzelf of voor anderen. Heeft de verzuimer niet persoonlijk het gevaar vastgesteld waarin de hulpbehoevende verkeerde, dan kan hij niet worden gestraft, indien hij op grond van de omstandigheden waarin hij werd verzocht te helpen, kon geloven dat het verzoek niet ernstig was of dat er gevaar aan verbonden was. […]"        

In het hierboven beschreven drama zou het openbaar ministerie tijdens een proces dus moeten aantonen dat de volgende vier voorwaarden vervuld waren:

  • dat het gevaar ernstig, actueel en reëel was;
  • dat de persoon weigerde in te grijpen;
  • dat aan het verlenen van hulp geen gevaar verbonden was;
  • dat de persoon bewust besliste het slachtoffer niet te helpen.

Hoe schokkend het ook lijkt, dat onverschillige gedrag komt vaker voor dan u zou denken. Helaas. Het verschijnsel is eigen aan het groepseffect. Wanneer er meerdere omstanders zijn, hoopt iedereen dat een ander zal reageren. Bovendien worden sommigen geremd door de angst om meer kwaad te doen dan goed.

In dramatische situaties zoals deze beweegt er vaak niemand. En toch is, steeds door het groepseffect, één alerte persoon voldoende voor een gunstige afloop.

Een rol voor de PA?

In het kader van een onderneming kan dit drama een gelegenheid zijn voor de preventieadviseur om werknemers (opnieuw) te wijzen op het belang van een reactie in dergelijke situaties.

Voor die sensibilisering kan men een beroep doen op video's die op YouTube geplaatst werden door de Belgische groep Would you react? (“Zou u reageren?") Die groep zette sinds 2014 al 80 video's online, waaronder een over een dame die in het centrum van Brussel een flauwte veinst, met als titel 'Sociaal experiment #9: Flauwte op straat'. Deze video toont helaas dat de meeste mensen helemaal niets doen. Toch is er in iedere clip uiteindelijk een barmhartige Samaritaan die reageert...

Ook de Codex verplicht hulp

Zo’n dramatisch nieuwsbericht is ook een gelegenheid om de werkgever te herinneren aan zijn algemene verplichtingen die beschreven worden in de Codex over het welzijn, artikel I.5-2. - § 1e – 1:

"De werkgever is ertoe gehouden in functie van de aard van de activiteiten en van de resultaten van de risicoanalyse, de nodige maatregelen te treffen om:

1°    de werknemers die slachtoffer zijn van een ongeval of die onwel geworden zijn, zo spoedig mogelijk eerste hulp te verlenen en indien nodig de diensten buiten de onderneming gespecialiseerd in medische noodhulp en reddingswerkzaamheden, of een verzorgingsinstelling te alarmeren."

Om op een positieve noot te eindigen: we kunnen het groepseffect, de onverschilligheid en/of de angst overwinnen om andere personen in moeilijkheden te helpen. Er zijn EHBO-cursussen; ook als privépersoon kan je die volgen voor een klein bedrag dat bovendien gedeeltelijk wordt terugbetaald door het ziekenfonds. EHBO-cursussen worden ook binnen ondernemingen aangeboden met het oog op de vorming en opleiding van de eerste interventieploegen. Door kleine gebaren te stellen en dagelijks sociale relaties te onderhouden, kunnen wij ook beter reageren op gevaar.

En één punt om zeker te onthouden: een eenvoudig telefoontje naar de hulpdiensten kan het verschil maken tussen leven en dood.

 

Gepubliceerd op 10-12-2019

  55