Veiligheid

Prenne #37: Gebarentaal in de steigerbouw

Bij het monteren en het demonteren van stellingen worden steeds materialen doorgegeven. Dit is een groot risico, doordat mensen elkaar mogelijk niet begrijpen of materialen te snel of te traag doorgeven. Het is ook tijdens deze fase dat derden kunnen gekwetst raken doordat men materiaal kan laten vallen, en waarvan men niet kan inschatten waar het zal neerkomen. Op dat moment zijn communicatie en instructies cruciaal. Christiaan Goeman en Erik De Mulder doen dat net iets anders dan we vanzelfsprekend vinden. Ze overstijgen de multiculturaliteit met gebarentaal.


Arbeidsongevallen in de bouw

Vallen van hoogte, en dit zowel van personen als van voorwerpen, is altijd de belangrijkste oorzaak geweest van dodelijke arbeidsongevallen en arbeidsongevallen met blijvende invaliditeit, zeker in de bouwsector.
Tussen 2010 en 2013 nam het totaal aantal arbeidsongevallen in het algemeen met meer dan 30 dagen werkverlet af met nagenoeg 11%. In dezelfde periode daalde het aantal arbeidsongevallen met meer dan 30 dagen werkverlet ook door een val van hoogte, maar met minder dan 4%.

 
Directe oorzaken zijn voornamelijk het niet-naleven van instructies (44%) en onjuiste werkmethoden (23%). Een niet te onderschatten onderliggende oorzaak is de “will to please”: werknemers willen goed presteren voor de klant en voor hun leidinggevende, maar verliezen daarbij hun eigen veiligheid uit het oog (30%). Ook gebrek aan kennis en omstandigheden om veilig te kunnen werken spelen een belangrijke rol in het veroorzaken van ongevallen. 
 

Communicatie is cruciaal

Bij analyses van arbeidsongevallen en rondgangen, blijkt een gebrek aan duidelijke communicatie vaak de boosdoener. Bovendien werken aannemers vaak met een divers team van werknemers met een verschillend origine. Daarom is het noodzakelijk om bij het opstellen van de communicatie, rekening te houden met de verschillende talen en culturen van medewerkers. 
 
In de steigerbouw doen onderaannemers die elkaar niet goed begrijpen op verschillende vlakken (cultuur, taal, geletterdheid) meestal bij korte interventies, denk bijvoorbeeld aan een onderhouds shut-down in chemische of petrochemische installaties. Ook lawaai van een installatie vormt een ernstige stoorzender bij communicatie, waardoor medewerkers vaak verplicht zijn om oorbescherming te dragen.  Leidinggevenden zijn dan sleutelfiguren: een werfleider en brigadier moeten hun boodschap duidelijk bij iedereen overbrengen, aan de hand van non-verbale communicatie en instructies. Twee vliegen in één klap: met deze werkwijze verlaagt ook de kans op bijkomende risico’s door slechte communicatie, zoals bij lawaai door de bestaande installaties, het dragen van gehoorbescherming en het werken in grote ploegen in industriële installaties en met nieuwe werknemers of subcontractors tijdens het bouwen van steigers.
 
Het is duidelijk dat risico’s op de werkvloer bij het opbouwen en afbreken van steigers geminimaliseerd kunnen worden door focus te leggen op begrijpen, omgaan en (re)ageren op verschillende bevolkingsgroepen. Hoe pak je dat concreet aan?
 

Gebarentaal

Gebarentaal is niet nieuw, maar spijtig genoeg zijn er regionale varianten. Erik De Mulder heeft een gestandaardiseerde versie uitgewerkt met de VDAB op maat van de steigerbouwsector. In de steigerbouw volstaan een 30-tal materialen als basis om een steiger op te bouwen. De gebarentaal op maat moet dus vooral deze basisbegrippen omvatten. En de beste manier om arbeiders iets te leren, is al doende. De methodiek voor deze arbeiders bestaat dan ook uit actief leren. Iedereen staat recht en leert een woord en beeld dat ze op film zien. Samen met het woord leren ze de beweging aan dat bij een bepaald stuk materiaal hoort. De gebarentaal wordt stap voor stap ingeoefend. Dit gaat door met verschillende stukken materiaal. Op het einde volgt een test: de arbeiders krijgen een foto of filmpje te zien van een stuk materiaal en moeten vervolgens de overeenkomstige beweging uitvoeren en de naam herkennen. 
 
Bij de effectieve opbouw en afbraak van een steiger, maken de arbeiders met gebarentaal aan elkaar duidelijk welk stuk materiaal er moet doorgeven worden. Frustraties die ontstaan bij het steeds opnieuw verkeerd doorgeven van materialen worden vermeden. Ondanks dat lawaai overheerst en ze verschillende talen bespreken, maken ze elkaar non-verbaal duidelijk wat er op dat moment aan de orde is.
 
 
 
Dit artikel is gebaseerd op de sessie “Gebarentaal in steigerbouw: het waarom?” van Christiaan Goeman en Erik De Mulder tijdens Prenne # 37, 22 maart 2016. 
 

Gepubliceerd op 29-04-2016

  80