Veiligheid

Re-integratie van langdurig zieken: kritiek op verwacht KB

In een buitengewoon interessant opiniestuk in Knack laat Peter Mertens (PVDA) zich kritisch uit op het ontwerp KB inzake de re-integratie van langdurige zieken. "Het is altijd dezelfde kant die geresponsabiliseerd wordt", zo schrijft Peter Mertens. Minister Maggie De Block heeft een KB klaar “om langdurig zieken op te jagen en bijna verplicht aan het werk te zetten”. Als ze niet meewerken wordt 10 procent van hun ziekte-uitkering afgepakt. Maar langs de andere kant wachten we wel al acht jaar op uitvoeringsbesluiten die werkgevers verplichten om aangepast werk beschikbaar te maken, aldus het opiniestuk.

Het zogenaamde Ford-effect: ziek zijn en toch gaan werken


Sinds de crisis van 2008 zien we een daling van het aantal werknemers met kortdurende arbeidsongeschiktheid. Dit komt in grote mate door de toename van het presenteïsme: werknemers gaan ziek werken. Uit een studie van 2012 blijkt dat niet minder dan 71 procent van de werknemers met gezondheidsproblemen minstens één dag ziek doorwerkte. Wat zijn de redenen? Er is de toename van het aantal tijdelijke contracten, en dan durven werknemers niet thuis blijven uit schrik dat hun contract niet verlengd zal worden. Er is de groeiende werkdruk op de werkvloer, en werknemers weten dat collega's nog zwaarder zullen belast worden als ze zelf thuis blijven. En vooral: er is de veralgemeende job-onzekerheid.

Een studie van Securex noemt dit het Ford-effect: "In 2003 hanteerde Ford Genk een strafpuntenlijst met criteria zoals ziekte om een herstructurering door te voeren. Er werd toen al beweerd dat de arbeiders die wel nog bij Ford Genk werkten, ziek gingen werken uit vrees om in de toekomst op een strafpuntenlijst terecht te komen." Uiteindelijk, toen puntje bij paaltje kwam, heeft de Ford-directie haar poorten toch gesloten, ondanks al die inspanningen ten koste van gezondheid en gezin bij duizenden werknemers.

Burn-out en stress = stoflong van de 21ste eeuw


Studies van Securex uit 2012 en 2013 laten ook een exponentiële stijging van het aantal langdurig zieken of invaliden zien. Dat wil zeggen mensen die langer dan een jaar arbeidsongeschikt zijn. Minder kortdurende arbeidsongeschiktheid dus, en veel meer langdurige arbeidsongeschiktheid. Die toename zie je vooral bij oudere werknemers. Dat is een gevolg van het langer werken, vooral bij arbeiders en bij vrouwen. De tweede reden voor de sterke stijging van het aantal langdurige zieken is de toegenomen chronische werkstress en werkdruk. Zo worden oudere werknemers dikwijls niet meer vervangen wanneer ze door ziekte of pensionering wegvallen, en dat doet de werkdruk uiteraard stijgen.

Ook de nationale gezondheidsenquête die om de vijf jaar wordt gehouden, duidt in haar laatste studie van 2013 aan dat de psychische problematiek sinds het begin van de crisis in 2008 exponentieel is gestegen. Burn-outs en stress worden de stoflongen van de 21ste eeuw.

Op deze bewezen oorzaken van de toename van het aantal langdurig zieken biedt het KB De Block geen enkel antwoord, staat te lezen in het opiniestuk. Integendeel, de regering verplicht alsmaar meer mensen om langer te werken. Tegelijkertijd wordt de arbeidsmarkt verder gedereguleerd. De politiek die overblijft is victim-blaming: langdurig zieke werknemers zelf de schuld geven voor hun arbeidsongeschiktheid. En dan is de oplossing eenvoudig. Ze moeten worden opgejaagd, geactiveerd, en gedwongen worden tot re-integratie.

Re-integratie?

Al meer dan twintig jaar bestaat de mogelijkheid van re-integratie van patiënten via aangepast werk. Maar deze re-integratie werkt niet. Logisch zou zijn dat men eerst een evaluatie maakt waarom de re-integratie niet werkt, alvorens men een nieuw KB uitwerkt waarin bijzonder zware sancties worden voorzien. Dat doet onze minister van gezondheid niet, en dat is op zijn minst zeer merkwaardig. Volgens de Nationale Hoge Raad voor Personen met een Handicap (NHR) werkt de huidige re-integratie niet omdat werkgevers geen aangepast werk kunnen of willen aanbieden, en omdat de meeste werkgevers eisen dat werknemers 100 procent ("120 procent" zegt de NHR) moeten genezen zijn voordat ze opnieuw komen werken.

Al sinds 2007 verplicht de wet werkgevers om bij re-integratie aangepast werk te geven of een andere functie in het bedrijf ter beschikking te stellen. Het gaat om artikel 34 van de 'wet op de arbeidsovereenkomsten' van april 2007. Maar dit artikel is na acht jaar nog altijd niet via een Koninklijk Besluit in werking gebracht...

Zet de huisarts niet buiten spel


De artsen van Geneeskunde Voor Het Volk, die het KB kritisch onder de loep namen vanuit patiëntenbelangen, vinden het ook niet kunnen dat minister De Block de behandelende arts opzij wil zetten. De huisarts of behandelende arts kent de patiënt meestal het best. Niet alleen medisch, maar ook psycho-sociaal. Want je moet natuurlijk ook de draagkracht kunnen inschatten, en rekening weten te houden met de sociale omstandigheden of arbeidsomstandigheden. Voor een echte re-integratie is het dus nodig dat de huisarts of de behandelende arts betrokken wordt.

Schending van het beroepsgeheim


In de eerste paragraaf van het KB De Block staat dat de adviserend arts 'uiterlijk na twee maanden' een analyse moet maken 'van de restcapaciteit tot werken' van de zieke werknemer. "Dat is voor veel ernstige aandoeningen veel te snel. Bij kanker, burn-out en ernstige psychische aandoeningen duurt het makkelijk 4 tot 6 maanden vooraleer die inschatting kan gebeuren.", zegt dokter Dirk Van Duppen in het opiniestuk. Maar er is meer. De adviserend arts moet dus volgens het KB de restcapaciteit inschatten zonder dat hij over de nodige medische gegevens beschikt, zonder overleg met de behandelend arts, zonder medisch en psychosociaal onderzoek van de patiënt zelf.

"Dit KB schendt het beroepsgeheim en gaat in tegen de patiëntenrechten en tegen de medische deontologie. De adviserende arts moet de restcapaciteit inschatten zonder dat hij over de nodige medische gegevens beschikt, zonder overleg met de behandelende arts, zonder medisch en psychosociaal onderzoek van de patiënt zelf, alleen op 'stukken'. Die analyse moet hij bezorgen aan de rechthebbende, de behandelende arts en de werkgever. Dit schendt het beroepsgeheim.", aldus de voorzitter van Geneeskunde Voor Het Volk.

Re-integratie op een patiëntgerichte manier


Het stuk pleit in zijn conclusie voor een re-integratie op een patiëntgerichte manier en voor de opmaak van uitvoeringsbesluiten om aangepast werk ook echt beschikbaar te laten maken. Aangepast werk dus wel, maar niet gedwongen, en in dialoog met de zieke werknemer en met de vertrouwensarts.

Tot slot pleit het stuk ook om na te denken over strategische samenlevingskeuzes. In plaats van tijdkrediet af te bouwen, in plaats van vervroegd pensioen en brugpensioen af te bouwen, in plaats van langdurig zieken aan het werk te jagen, zouden we ook kunnen gaan naar een arbeidsherverdeling zoals die bijvoorbeeld in Göteborg bestaat. Een 30-uren-week die niet alleen veel meer mensen aan het werk kan helpen, maar ook stressfactoren en werkbelasting aanzienlijk kan doen dalen.

Het volledige stuk is te lezen op knack: "De Block wil langdurig zieken verplicht aan het werk: schending van beroepsgeheim en medische deontologie". 
   

Gepubliceerd op 28-10-2015

  320