Thuiswerken tijdens de coronacrisis: zegen of vloek?

 

Door de coronacrisis zijn veel kantoorwerkers vandaag verplicht om van thuis uit te werken. En dit gebeurt nu onder heel andere, vaak minder gunstige, omstandigheden dan in normale thuiswerkmomenten. Welke lessen kunnen we hieruit trekken, en zal er vanaf nu vaker van thuis uit worden gewerkt?

 

Onderzoeksinstituut HIVA (Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving van de KU Leuven) ging na wanneer thuiswerk tot meer productiviteit leidt, en wanneer niet.

Normale tijden

In 2019 werkte iets meer dan één vijfde van de kantoorwerkers een dag of meer per week van thuis uit.

Uit onderzoek blijkt dat telewerkerdagen twee grote voordelen genieten ten opzichte van niet-telewerkerdagen:

Verhoogde productiviteit door een verlaging van conflict tussen werk en privéleven.

  • Wanneer werknemers de autonomie krijgen om op thuiswerkdagen kleine privézaken te regelen (bijvoorbeeld met de hond gaan wandelen of de wasmachine inladen), kan hun werkprestatie stijgen. Er is immers een verhoogd gevoel van controle over zowel werk als privé, wat leidt tot minder stress en meer productiviteit. Met andere woorden: thuiswerkers slaan twee vliegen in één klap.
  • Bovendien blijkt dat werknemers met deze flexibiliteit ook buiten de werkuren nog werktaken zullen afwerken. Het HIVA formuleert deze vaststelling als volgt: “Werk en privé vullen elkaar dus eerder aan dan elkaars tegenpolen te zijn.”

Verhoogde productiviteit doordat werknemers zich beter kunnen concentreren.

  • In een goed ingericht thuiskantoor waar medewerkers ongestoord en geconcentreerd kunnen werken, ligt de productiviteit hoger dan op de kantoorwerkplek waar ze meer afgeleid kunnen worden door de collega’s.
  • Daarbij moet wel gezegd worden dat niet alle kantoorwerkers vragende partij zijn om ook van thuis uit te kunnen werken, omdat ze inzien dat dit hun productiviteit juist kan doen dalen. Veel medewerkers kunnen zich thuis moeilijk op het werk concentreren. Reden hiervoor is de zogenaamde grensvervaging. Concreet betekent dit dat werknemers thuis maar moeilijk in of uit werkmodus geraken. Zulke grensvervaging is een valkuil van thuiswerk en leidt voor sommigen net tot meer stress en minder productiviteit.
  • Bovendien krijgen niet alle werknemers de kans om van thuis uit te werken: veel hangt af van de bereidheid van de baas om mee in dit verhaal te stappen. Leidinggevenden zijn eerder geneigd om vertrouwen (en dus kans op thuiswerken) te geven aan goed presterende werknemers die heel autonoom kunnen werken. Medewerkers die het hier moeilijker mee hebben genieten minder vertrouwen en vallen daardoor soms uit de thuiswerkboot.

Tussen haakjes: uit onderzoek weten we dat vertrouwen door de leidinggevende en meer ervaring met thuiswerk leiden tot meer efficiënt thuiswerken. Leidinggevenden moeten dan wel vertrouwen schenken aan hun medewerkers en hen kansen geven om van thuis uit te werken.

Het verhaal van thuiswerken in normale tijden is dus zeker niet alleen positief; denk ook aan het belang van rechtstreeks sociaal contact op het werk. Deze contacten kunnen leiden tot betere arbeidsrelaties, die op hun beurt de productiviteit kunnen bevorderen, op individueel zowel als op groepsniveau.

Coronatijden

Op dit moment liggen de kaarten echter helemaal anders, en is productief telewerken niet evident, zelfs niet voor ervaren telewerkers.

  • Doordat er meer volk in huis is (partner, kinderen), is de kans kleiner dat medewerkers een beroep kunnen doen op een goed ingericht thuiswerkkantoor. Velen zijn genoodzaakt om vanuit de woonkamer te werken en e-mails te beantwoorden.
  • Dit wordt dan nog gecombineerd met meer onvoorziene invloeden vanuit het privéleven, zoals kinderen in huis die begeleid moeten worden met hun huiswerk of extra afleiding door aanwezigheid van (werkende) partner en/of (spelende of aandacht vragende) kinderen. Dit kan zorgen voor meer stress en dus minder productiviteit.
  • Bovendien is geweten dat thuiswerk alleen leidt tot minder werk-privéconflict wanneer werknemers volgens hun eigen voorkeur op kantoor dan wel van thuis kunnen werken (keuzevrijheid), en wanneer ze geen druk ervaren – noch vanuit het werk, noch vanuit het privéleven – om anders te kiezen. En juist dit keuzemodel staat nu onder druk. Er moet dagelijks worden thuisgewerkt (i.p.v. één of enkele dagen per week), en werknemers die opteren om niet thuis te werken worden nu verplicht om het toch te doen. Daardoor ontstaat minder productiviteit bij zowel tele- als niet-telewerkers.
Tips voor de thuiswerker tegen wil en dank

In het artikel van HIVA worden twee tips gegeven voor mensen die het niet gewend zijn om van thuis uit te werken.

  • Mensen die nooit telewerken zijn gewend aan sociaal contact en hebben dit vaak zelfs nodig om productief te zijn. In coronatijden is het belangrijk om dit sociaal contact naar eigen voorkeur op te zoeken, bijvoorbeeld via Skype of andere technologieën om op afstand met elkaar te communiceren. Ook een huisdier kan soelaas bieden, want huisdieren vormen een bron van sociaal contact.
  • Het afbakenen van werk en privé, bijvoorbeeld door in een afgescheiden ruimte in het huis te werken, of het bedenken van start- en stoprituelen. Dit zijn middeltjes om de eerder besproken grensvervaging te helpen voorkomen.
Besluit

In theorie zouden kantoorwerkers moeten kunnen kiezen voor telewerk als ze zich daar goed bij voelen, en als dat hun productiviteit bevordert. Maar even goed moet er de keuze zijn om niet van thuis uit te werken. Telewerken is niet altijd zaligmakend, er moeten ook bepaalde beperkingen worden opgelegd (bv. beperkt aantal dagen per week thuis, voldoende dagen op kantoor).

Op dit moment beperkt de coronacrisis de opties vaak tot noodgedwongen thuiswerk voor alle kantoorwerkers. Sommigen zullen hierdoor minder, en anderen net meer productief zijn.

HIVA raadt daarom een zekere vorm van ‘losheid’ aan, best ondersteund door de leidiginggevende. Zeker in deze uitzonderlijke tijden mogen werkprestaties niet als een sprint beschouwd worden, maar eerder als een marathon: productiviteitsschommelingen zijn normaal en een goede werk-privébalans is een belangrijke voorspeller van duurzame werkprestaties.

(foto: Unsplash - Charles Deluvio)

Auteur: Michiel Sermeus

Gepubliceerd op 27-04-2020

  91