Toekomstige uitdagingen voor arbeidsinspecties en bedrijven (1): het nieuwe werken

Kent u het summum van preventie? Samen nadenken over gevaren en risico’s die zich in de nabije en verdere toekomst nog moeten manifesteren. De Scandinavische landen doen het al op die manier: zij hebben zich verenigd om na te gaan welke uitdagingen voor veilig en gezond werken op de Arbeidsinspectie liggen te wachten.

 

Het rapport werd opgemaakt door de “Nordic Future of Work Group”, een samenwerkingsverband van de arbeidsinspecties uit vijf noordelijke landen: IJsland, Denemarken, Noorwegen, Zweden en Finland. Op zich is het al bijzonder dat deze landen samen nadenken over de toekomst van welzijn op het werk, en de impact van nieuwe tendensen op de arbeidsinspectie.
Voor het rapport werd een literatuurstudie gemaakt, en vervolgens droegen wetenschappers, nationale en internationale stakeholders hun steentje bij.

Het perspectief is dus duidelijk ‘noordelijk’, maar veel uitdagingen gelden ook voor België en de andere Europese landen, wat de resultaten ook voor ons nuttig maakt.

Vier aspecten

Volgens de auteurs zijn er vier maatschappelijke tendensen die – elk apart en zeker wanneer ze worden samengenomen – een grote impact zullen hebben op welzijn op het werk:

  • Technologie: kan helpen om meer productief en efficiënt te gaan werken, maar gaat gepaard met risico’s zoals stress en psychosociale belasting.
  • Demografie: Europese landen kennen een toename van migranten en zitten tegelijkertijd vaak met een snel verouderende bevolking. Migranten zullen dus nodig zijn om onze welvaartsstaat te blijven garanderen.
  • Globalisering: de wereld wordt steeds kleiner, en als we dit bekijken samen met technologie verandert dat niet alleen onze manieren van werken (arbeidsvoorwaarden), maar ook de werktijden, de arbeidsplaatsen en het type van werk dat we doen (meer diensten, minder industrie).
  • Omgevings- en klimaatverandering: veranderende klimaatomstandigheden kunnen een grote impact hebben op bijvoorbeeld mensen die buiten werken. Daarnaast evolueren we naar een circulaire en meer groene economie, wat tot ander werk zal leiden en dus tot nieuwe gevaren en risico’s.
The matrix

Wanneer deze vier aspecten wat meer in de diepte worden bekeken, komen de onderzoekers tot een soort van matrix met 16 risicovelden. We sommen deze kort op, en gaan dan in op de uitdagingen waarmee arbeidsinspecties in de toekomst rekening zullen moeten houden:

1.       Digitalisering en artificiële intelligentie, inclusief robotica, 3D-printers en slimme wearables.

2.        Tempo van vernieuwing: nieuwe technologieën ontwikkelen zich zo snel dat de wereld van welzijn op het werk dit ritme niet meer aankan, wat dan weer leidt tot risico’s voor veiligheid en gezondheid.

3.       Voortdurend toezicht op medewerkers: dankzij nieuwe manieren van werken en technologie ontstaat een voortdurend visueel en digitaal toezicht op medewerkers, waardoor de psychosociale arbeidsbelasting verder stijgt.

4.       Diversiteit van de werkende bevolking: door de vergrijzing zal meer en meer een beroep moeten worden gedaan op migrantenarbeid, maar ook op jonge medewerkers. Bovendien lopen vrouwen in bepaalde beroepen (zorgsector, sociale sector) specifieke risico’s, bijvoorbeeld musculo-skeletale aandoeningen.

5.       Relatie werkgever-werknemer: deze relatie wordt minder duidelijk en tegelijkertijd meer individueel; sociaal overleg en collectieve arbeidsovereenkomsten zullen voor een groot deel van de werkende bevolking niet meer van toepassing zijn.

6.       Einde van sociaal overleg: een toename in individuele contracten zorgt ervoor dat sociaal overleg ‘overbodig’ wordt. De traditionele samenwerking tussen werkgevers, vakbonden en overheid kan serieus op de helling komen te staan.

7.       Precaire en atypische arbeid: de kloof tussen werkenden met een goed contract en werkenden met een slecht contract zal toenemen, wat zorgt voor meer sociale ongelijkheid en grotere verschillen op het vlak van competenties en inkomsten.

8.       Meer zwartwerk: steeds meer mensen zullen in de marge van de maatschappij gaan werken, vaak onder slechte werkomstandigheden.

9.       Welzijn op de werkplek: door de snelle technologische veranderingen zal bij medewerkers meer stress ontstaan, een gevoel van altijd beschikbaar en online te moeten zijn.

10.   Werktijden: doordat medewerkers steeds minder gebonden zijn aan een vaste werkplek, zal de duidelijke scheiding tussen werktijd en privétijd (ontspanning) vervagen en zullen psychosociale risico’s toenemen.

11.   Landschapskantoren: deze kunnen kostenbesparend werken in vergelijking met een eigen bureau voor iedereen. Maar ondertussen is duidelijk dat landschapskantoren kunnen leiden tot minder efficiënte, meer stress enzovoort.

12.   Toename van niet-overdraagbare aandoeningen op het werk: we zitten steeds meer, en we zitten vaker voor ons scherm. Dit kan leiden tot serieuze gezondheidsklachten, gaande van musculo-skeletale aandoeningen over obesitas tot diabetes en hoge bloeddruk.

13.   Verdere polarisering in carrières en gezondheidsongelijkheid: de kloof tussen goede en slechte jobs neemt toe, en zorgt ook voor een verschil in gezondheid.

14.   Pandemieën: globalisering zorgt voor meer kans op pandemieën; de coronapandemie zal zeker niet de laatste zijn die grote impact heeft op de economie en dus op onze manier van werken.

15.   Thuiswerk: zal nog toenemen, onder meer als een manier om verspreiding van infecties te voorkomen. Het brengt echter nieuwe risico’s mee, zoals slechte ergonomie, onregelmatige en lange werktijden, geen scheiding tussen werk-privé enzovoort.

16.   Omgevings- en klimaatverandering: directe impact op werk in open lucht, indirecte impact door de nieuwe risico’s van nieuwe jobs (in circulaire economie, hernieuwbare-energietechnologie e.d.).

Uitdagingen voor arbeidsinspectie?
Bent u nog mee na deze lange oplijsting?

In het rapport wordt nu de volgende vraag gesteld: in hoeverre zullen arbeidsinspecties in die toekomst op een nieuwe manier plaatsvinden, en hoe kunnen inspecteurs ondersteund worden om hun werk efficiënt en zinvol te houden?

Op dit moment wordt compliance aan de wetgeving vooral nagegaan op basis van fysieke bezoeken aan werkposten met specifieke risico’s (fysische/chemische/biologische agentia, psychosociale belasting enzovoort). Bedrijven bevinden zich op een bepaalde geografische locatie en nemen een bepaalde fysieke ruimte in. De relaties tussen werkgever en werknemer zijn duidelijk, en het regelgevend kader geeft ieders verantwoordelijkheid aan.

In de toekomst zal deze situatie veranderen, en daardoor ook het werk van de arbeidsinspectie. Er wordt immers steeds meer in een virtuele, digitale ruimte gewerkt, met algoritmes en automatisering, waardoor de huidige manier van inspecteren niet meer zal volstaan.

De Nordic Future of Work Group doet enkele interessante voorstellen en suggesties om arbeidsinspecties anders te gaan organiseren.

  • Nieuwe inspectiemethodes ontwikkelen, zodat compliance kan worden nagegaan in een web-gebaseerde, digitale organisatie. Zo zou bijvoorbeeld gewerkt kunnen worden met video-gebaseerde inspecties in real time.
  • Nieuwe technologieën gebruiken om inspectiebezoeken efficiënt en nuttig te maken (virtual reality, drones).
  • Om goede risicogebaseerde inspecties te doen en zeker geen bedrijven met hoge risico’s te missen, kan ook nieuwe technologie gebruikt worden zoals machine learning, big data en geografische informatiesystemen.
  • De zichtbaarheid van arbeidsinspecteurs verhogen op digitale fora en op sociale media.
  • Het inschakelen van influencers om boodschappen i.v.m. welzijn op het werk efficiënt en geloofwaardig te communiceren.
  • Het opstellen van indicatoren die welzijn op het werk kunnen opvolgen in een snel veranderende toekomst.
 

U kunt het rapport  hier downloaden  (PDF) of via de Finse website met overheidspublicaties (Valto) bekijken.


Auteur: Michiel Sermeus

Gepubliceerd op 19-10-2020

  13