Tournée Minérale (1): naar een alcoholvrije mindset op de werkvloer


In februari loopt opnieuw ‘Tournée Minérale’, een initiatief van de DrugLijn, het VAD (Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs) en de Stichting tegen Kanker. Deze sensibiliseringscampagne is voor duizenden Vlamingen het startschot om een maand lang geen alcohol te drinken en na te denken over de impact ervan op hun gezondheid en dagelijks leven. Maar heeft Tournée Minérale ook zin op de werkvloer?

Niet enkel in de privésfeer wordt deze campagne populairder. Ook bedrijven, gemeenten, ziekenhuizen, handelszaken en andere organisaties springen op de kar om hun werknemers bewust te maken van alcoholgebruik en -misbruik, zowel privé als op de werkplek. Opmerkelijk hierbij is dat ook de horeca meewerkt aan deze campagne.

Wat zeggen de onderzoekscijfers over alcoholgebruik in Vlaanderen? Welke gevolgen kan alcoholmisbruik hebben op de werkvloer? Waarom is een kordaat alcohol- en drugsbeleid in uw onderneming belangrijk? Wat is hierbij uw rol als preventieadviseur-bedrijfsarts? En waarom is deelname aan Tournée Minérale een goede zet?

De cijfers

We starten met enkele onthutsende cijfers in Vlaanderen (2016-2017, bron: de DrugLijn):

  • 12,3% van de Vlaamse jongeren in het secundair onderwijs dronk in 2016 wekelijks tot dagelijks alcohol
  • 95% van de studenten in het hoger onderwijs in Vlaanderen zei in 2017 dat ze ooit alcohol dronken
  • van de wekelijkse drinkers in Vlaanderen drinkt 17% meer dan 10 glazen per week - deze drinkers situeren zich vooral in de leeftijdscategorie 45-64 jaar
  • meer dan 500.000 Vlamingen kampen met een problematisch alcoholgebruik

Vertaald naar de werkvloer (bronnen: De Druglijn, Securex):

  • 5% tot 10% van de beroepsbevolking is een probleemdrinker
  • 13% van de werknemers gebruikt alcohol op een onveilige manier (waarbij diverse categorieën in beeld komen, namelijk risicogebruik, schadelijk gebruik en het risico op afhankelijkheid)
  • ruim 1 op 100 werknemers kan minstens eenmaal per maand niet normaal presteren omdat hij/zij onder invloed is
  • ziekteverzuim of afwezigheid op het werk liggen twee tot zes maal hoger bij mensen met drankproblemen
  • problematisch drankgebruik verhoogt de kans (met een factor 2 tot 4) op bedrijfsongevallen; volgens schattingen speelt alcohol een rol bij 15% tot 30% van bedrijfsongevallen
  • werknemers met een alcoholprobleem presteren slechts 75% van hun salaris

Uit deze cijfers blijkt overduidelijk dat alcohol en drugs een van de belangrijke factoren zijn die de veiligheid en gezondheid van werknemers en hun omgeving kunnen aantasten. Daarnaast leidt het gebruik van alcohol en drugs meestal tot een verminderd of problematisch functioneren op de werkvloer met extra arbeidsverzuim. En dit is dan weer een stressbron voor collega-werknemers, omdat zij de extra workload moeten opvangen.

Preventief alcohol- en drugsbeleid is stap in de goede richting

Via een preventief alcohol- en drugsbeleid kunt u als werkgever belangrijke stappen zetten om problematische situaties te voorkomen en ervoor te zorgen dat alcoholgerelateerde problemen op de werkvloer escaleren. Concrete maatregelen situeren zich op het vlak van:

  • duidelijke richtlijnen over het gebruik van alcohol en drugs tijdens de werkuren (twee op drie bedrijven passen deze maatregel toe – bron: Attentia)
  • 1 op 5 bedrijven past een nultolerantie toe als algemeen geldend basisprincipe
  • 1 op 2 bedrijven voorziet bijstand bij een vermoeden van drankmisbruik

Een preventief alcohol- en drugsbeleid steunt op vier pijlers:

  • voorlichting en vorming van werknemers en hun leidinggevenden
  • opstellen van duidelijke regels (in het arbeidsreglement) voor het personeel wat het gebruik van alcohol en drugs op de werkvloer betreft
  • vastleggen van procedures voor de aanpak van problematisch gedrag
  • hulpverlening aan werknemers die kampen met problematisch gedrag, uiteraard steeds met respect voor hun privacy

Daarbij moet je rekening houden met de volgende krachtlijnen:

  • sensibiliseer medewerkers over de gevolgen van alcohol en drugs op de werkvloer
  • maak leidinggevenden alert om snel op te treden bij signalen van mogelijk problematisch gebruik (zodat tijdig actie ondernomen kan worden)
  • laat analyses uitvoeren (door de preventieadviseur of externe dienst) voor een specifiek preventief beleid
  • maak uw medewerkers zelfredzaam
Alcohol- en drugstests op het werk zijn niet altijd nuttig

Als werkgever is het verleidelijk om een preventief alcohol- en drugsbeleid extra kracht bij te zetten door de invoering van alcohol- en drugstests op het werk.

Het is echter aan te bevelen om zeer selectief om te springen met deze tests, omdat u hiervoor een heel arsenaal aan bijkomende spelregels en procedures moet voorzien in het arbeidsreglement. Ze moeten ook aan strenge voorwaarden voldoen, en zijn steeds een inmenging in de persoonlijke levenssfeer van de werknemer. Bovendien zijn dergelijke tests niet altijd nuttig. Een van de situaties waarin dit wel zo is, is wanneer u op een objectieve manier wil checken dat taken worden verricht door werknemers die niet geïntoxiceerd zijn.

Mag u als preventieadviseur-arbeidsarts reguliere alcohol- of drugstests uitvoeren? Het antwoord is neen. U moet zich immers steeds onafhankelijk opstellen ten opzichte van zowel werkgever als werknemer.

Als uitzondering hierop geldt het uitvoeren van tests in het kader van uw arbeidsgeneeskundig onderzoek, meer bepaald wanneer een werknemer activiteiten uitvoert waarvoor het gebruik van alcohol of drugs risico’s kan creëren voor andere werknemers. Dit mag u zelfs volledig autonoom doen, zonder verplichtingen vanwege uw werkgever. U moet uw werkgever ook niet op de hoogte brengen van de testresultaten.

Meer op senTRAL:

Gepubliceerd op 06-02-2020

  48