Veiligheid

Veiligheidscultuur #2 - Brengt tijdsdruk veilig gedrag in het gedrang?


Marktonderzoeksbureau Ivox voerde in april 2015, in opdracht van Wolters Kluwer, een online enquête over veiligheidscultuur uit bij 2.247 werknemers in België. Diverse facetten werden gepeild bij verschillende beroepsgroepen en sectoren. 

Een van de meest opvallende resultaten uit de enquête is dat 49% van de respondenten de eigen veiligheid of gezondheid soms opzij zet om het werk op tijd af krijgen. Mark Hoppenbrouwers verduidelijkt dit resultaat en geeft praktische tips. 

Soms is relatief

“Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen (Joh. 8,7)”

Het is niet omdat je eens een keer de veiligheidsregels niet respecteert dat je daarom ook meteen groot risico’s neemt. 
 
“Soms” is een relatief begrip. Anderzijds kan “soms” één keer te veel zijn. Wat is je tolerantie? Als ik soms geen aandacht heb voor veiligheid als werknemer die dagelijks touwtechnieken toepast, lijkt me deze uitspraak problematischer dan bij een kassiester in een supermarkt die geen veiligheidsschoenen draagt als ze naar het magazijn gaat.
 
Een klein gevaar kan grote gevolgen hebben en ook al is de kans dat het fout loopt klein, toch mag je deze situaties niet uit het oog verliezen. Eenmalige overtredingen kunnen al snel resulteren in een repetitief gedrag. Dat verandert de zaak natuurlijk. Een regelmatige blootstelling aan een klein gevaar verhoogt namelijk de kans dat het gevaar zich zal manifesteren met een lichamelijk en/of materiële schade tot gevolg.
Omgevingsfactoren zijn ook bepalend voor de tolerantie. Hoe gevaarlijker de omgeving, des te kleiner is de tolerantie. Uit de risicobeoordeling moeten de kritische fasen duidelijk naar voren komen. Dergelijke principes worden bijvoorbeeld ook toegepast bij het toezicht van een veiligheidscoördinator op een werf. Graafwerken, plaatsen van een zware constructies, storten van een betonvloer, enz.
 
Je kan dit als onderneming ook zelf duidelijk maken, door over te gaan naar een double-check of zelfs tripple-check. Controleer je materiaal bij vertrek en bij aankomst. Doe een cross-check door je materiaal te laten controleren door een collega. De toepassing van een LMRA is zo’n zelfcontrole. De werknemer moet neerschrijven dat alles in orde is. Indien de regels overtreden worden zal hij/zij hierover aangesproken worden en geconfronteerd worden met de notities op de LMRA. Overtredingen zijn signalen voor de hiërarchische lijn. Deze werknemer is niet op de hoogte van de richtlijnen of past deze niet toe. Een opleiding of goed gesprek kan soelaas brengen. De hiërarchische lijn moet klaar zijn voor dergelijke gesprekken. Leiderschap omvat ook correct reageren op foutief gedrag. De onderneming dient daarom ook aandacht te schenken aan de opleiding van de hierarchische lijn op dit vlak.

Tijdsdruk als boosdoener

Marc Hoppenbrouwers ziet in dit resultaat een belangrijke boodschap. Veiligheid moet wijken onder tijdsdruk. 
 
De vraag is of het een berekend risico blijft? In bepaalde omstandigheden is dit niet te tolereren. Hoe vertaal je dit in een Atex-omgeving, hoogspanning, chemische agentia, enz. ? Wat doe je met kwaliteit en HACCP onder tijdsdruk? 
 
Afspraken met betrekking tot de gevolgen van tijdsdruk worden te weinig officieel neergeschreven. Door het neerschrijven van beslissingen over wat te doen bij het niet kunnen respecteren van de veiligheidsrichtlijnen, kan de leidinggevende een krachtig signaal geven aan de werkvloer. Hoe denkt de directie hierover? Safety First … in alle omstandigheden? 
 
Waarom niet integreren in je risicobeoordeling? De mogelijke gevolgen van de gevaren, zoals het betreden van een stelling zonder vrijgave, zijn divers. Eenmaal de risico’s gekend zijn, omvat de procedure de juiste handelswijze en de verschillende bevoegdheden. Leg deze dan ook vast in een TRACI. TRACI is een model waarin de betrokkenheid van deelnemers binnen een project eenvoudig en eenduidig inzichtelijk kan worden gemaakt. Er is dus geen discussie en men kan eenvoudig escaleren naar een hoger niveau. 
 
T = Task (diegene die het werk uitvoert), in de praktijk is dit de uitvoerende werknemer
R = Responsible (verantwoordelijke), hiërarchische lijn
A = Accountable (eindverantwoordelijke), directielid of bedrijfsleider
C = Consulted (geraadpleegd), bijvoorbeeld preventiedienst of deskundige
I = Informed (geïnformeerd), bijvoorbeeld CPBW
 
De situatie zal opmerkelijk wijzigen wanneer de werkgever en hiërarchische lijn afspraken negeren indien deze officieel neergeschreven staan. 

Planning en kennis essentieel bij preventie

Deze uitspraak zegt niet veel over veiligheidscultuur, toch is Marc Hoppenbrouwers ervan overtuigd dat je minder risico’s neemt als er een degelijk veiligheids- en gezondheidsbeleid aanwezig is: “Collega’s en leidinggevenden waken over je welzijn. Er is een goede voorbereiding van de werkzaamheden. Zeker als deze ernstige risico’s omvatten. Met andere woorden, alles heeft zijn plaats in de planning. Ook de preventiemaatregelen worden gekozen, uitgewerkt en opgenomen in de planning.” 
 
“Daarnaast gaan onwetendheid en nonchalant gedrag nog steeds hand in hand. We moeten blijven investeren in het herkennen van risico’s. Door het gebruik van een LMRA kan je werknemers alert doen blijven denken aan risico’s.” 

Onveilig gedrag van collega’s: een ander verhaal? 

Uit dezelfde enquête komt ook het volgende resultaat naar voren: 81% spreekt collega’s aan op onveilig gedrag. 
 
Het lijkt contradictorisch met de bovenstaande resultaten en toch is dit een positief signaal. We hebben dus allemaal wel besef van onveilig gedrag en spreken onze collega’s hier zelfs over aan. Dergelijk gedrag vergt een behoorlijke maturiteit. Vooral het accepteren van opmerkingen van collega’s. 
 
Ook hier ontbreken enkele belangrijke details in de peiling om echt uitsluitsel te geven over deze stelling. Zo is het onduidelijk wat voor deze deelnemers onveilig gedrag is. 
 
Wanneer foutieve handelingen een gewoonte geworden zijn, dan is de kans klein dat collega’s reageren. Het besef van de fataliteit door het nemen van risico’s doet mensen reageren. Zien we een activist een toren beklimmen dan staan omstaanders met ingehouden adem te kijken. Als een bouwvakker zonder beveiliging een onveilige stelling beklimt dan is de kans zelfs groot dat we het niet gezien hebben. Nogmaals een indicatie dat het herkennen van onveilige handelingen en situaties een essentieel gegeven is bij het bestrijden van ongevallen en incidenten.
 
Niet enkel reageren op foutief gedrag is belangrijk, ook corrigeren is nodig. Eerst wijzen op de risico’s en dan bijsturen door de nodige maatregelen te verduidelijken. Dit is een toenemende kennis creëren, iets wat kenmerkend is voor een groeiende veiligheidscultuur. Wanneer werknemers een risico inschatten houden ze rekening met hun ervaring. Een ongeval met een collega of het eerder oplopen van een letsel zal de beoordeling van de situatie beïnvloeden. Dit kan zowel negatief als positief gebeuren. Je ongetwijfeld zelf ook al ervaren dat de onwennigheid bij het begin van een nieuwe taak en dat dit na verloop van tijd kan omslaan naar overmoed. Was u zenuwachtig bij uw eerste zelfstandige autorit? Denkt u dat u nu goed auto kan rijden? 
 
Na een ongeval merkt Hoppenbrouwers dat slachtoffers geen zinnig antwoord kunnen geven over de oorzaak van het niet dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen. Buitenstaanders hoor ik dan weer roepen  “ik zat er op te wachten”.  Het is dus gemakkelijker reacties te geven op collega’s dan je eigen fouten toe te geven. Het kan daarom nuttig zijn om bij een LMRA ook een evaluatie van je collega te voorzien. 
 
“Draagt uw collega de juiste PBM’s? Zo niet, wijs hem op de ontbrekende bescherming.” 
 
Wat we vooral moeten onthouden uit dit resultaat is het feit dat we bereid zijn om te reageren op onveilig gedrag.

Meer over veiligheidscultuur

In het eerste artikel van deze reeks werd de vraag gesteld of betrokken werknemers zich beter voelen op het werk. Mark Hoppenbrouwer licht het belang van betrokkenheid toe aan de hand van praktijkvoorbeelden. Bekijk dit artikel op senTRAL

Nog meer info op senTRAL:

Het geheim achter veilig en onveilig gedrag (In de praktijk) 
 

Gepubliceerd op 28-09-2015

  174