Zijn verkoopautomaten van desinfecterende handgels in strijd met de bepalingen in de Codex?

 Het gebruik en de opslag van desinfecterende handgels zijn niet zonder risico’s. Deze handgels bevatten alcohol en zijn licht ontvlambaar. Ze kunnen brand(wonden) veroorzaken. Extra aandacht is ook vereist bij grotere opslaghoeveelheden van flesjes met handgel in verkoopautomaten.
 
Brand- en explosiegevaar

Voor een efficiënte desinfecterende werking moet een handgel minimum 70% en maximum 90% ethanol (alcohol) bevatten.

Enkele belangrijke cijfers voor ethanol:
  • Het vlampunt van ethanol (70%) bedraagt 16,6°C. Het vlampunt is kenmerkend voor de kans dat er door een vonk of een gloeiend voorwerp brand ontstaat, en het is de laagste temperatuur waarbij de stof nog genoeg damp afgeeft om tot ontbranding te kunnen komen wanneer ze in contact komt met een ontstekingsbron.
  • De onderste explosiegrens (LEL of ‘Lower Explosion Limit’) bedraagt 3,3 vol%. De onderste explosiegrens is de laagste hoeveelheid of de laagste concentratie die van een bepaalde stof in een luchtmengsel aanwezig moet zijn om een explosie na ontsteking mogelijk te maken.

Deze cijfers zijn te vinden in de SDS-fiche van ethanol.

Volgens art. III.5-2 van de Codex (4° licht ontvlambare vloeistoffen: vloeibare stoffen en mengsels waarvan het vlampunt lager is dan 21°C) worden desinfecterende handgels ingedeeld als licht ontvlambare vloeistoffen.

In het kader van brandveiligheid moet dus met enige voorzichtigheid worden omgegaan bij het gebruik van handgels:

  • Wrijf de handgel voldoende uit, gebruik niet teveel handgel en blijf uit de buurt van hitte of vuur. Bij het overvloedig insmeren van de handen én in contact met vuur of een hittebron terwijl de alcoholdampen nog niet volledig weg zijn, is het niet ondenkbaar dat die dampen in brand vliegen en brandwonden veroorzaken.
  • Bewaar de handgel op een plaats uit de zon. De handgel kan door de zon opwarmen en in combinatie met reflectie van glas een vlam veroorzaken.
Opslag van desinfecterende handgels: wat zegt de wet?

In verband met de opslag van desinfecterende handgels zijn de volgende wettelijke bepalingen in de Codex boek III Titel 3, boek III Titel 5 en het ARAB art. 52 van toepassing:

- Definitie van opslag volgens de  Codexart. III.5-2:

1° opslag: het bewaren van vloeistoffen in recipiënten in een hoeveelheid die het dagverbruik (24 uur) overschrijdt;

- Preventiemaatregelen om brand te voorkomen volgens Codex art. III.3-9

§ 1 De preventiemaatregelen die bedoeld zijn om brand te voorkomen, moeten het mogelijk maken om de gevaren uit te schakelen of de risico's te verminderen verbonden aan de aanwezigheid van elke ontvlambare of brandbare stof en inzonderheid deze met betrekking tot:

1° het gebruik, de productie of de opslag van ontvlambare vloeistoffen, ongeacht de aanwezige hoeveelheid en onverminderd de toepassing van de meer specifieke bepalingen van titel 5 van dit boek;

- Opslag van (zeer) (licht) ontvlambare vloeistoffen volgens Codex art. III.5-6

Het opslaan van zeer licht ontvlambare, van licht ontvlambare en ontvlambare vloeistoffen in verplaatsbare recipiënten mag enkel geschieden op plaatsen daartoe bestemd, te weten:

  1.  in open opslagplaatsen;
  2. in gesloten opslagplaatsen;
  3. in veiligheidskasten.
en

- Met betrekking tot de classificatie van de lokalen van opslag naar het ARAB, art. 52.2.1

De eerste groep omvat de lokalen waarin opgestapeld of dagelijks aangewend worden: 52.2.1.1 ontvlambare vloeistoffen waarvan het ontvlammingspunt lager is dan of gelijk is aan 21°C, in een hoeveelheid die groter is dan of gelijk is aan 50 l, met uitzondering van de ontvlambare vloeistoffen die zich in de voedingshouders van voertuigen bevinden;

52.2.1.2 ontvlambare vloeistoffen waarvan het ontvlammingspunt groter is dan 21°C maar geen 50°C overtreft, in een hoeveelheid die groter is dan of gelijk is aan 500 l;…

Merk op dat de ‘ontvlambare vloeistoffen met een vlampunt tot 21° C’ in het ARAB als ‘zeer licht ontvlambare vloeistoffen’ en ‘licht ontvlambare vloeistoffen’ zijn gedefinieerd in de Codex art. III.5-2in §1 onder 3. en 4.

3° zeer licht ontvlambare vloeistoffen: vloeibare stoffen en mengsels waarvan het vlampunt lager is dan 0 °C en het kookpunt gelijk aan of lager dan 35 °C;

4° licht ontvlambare vloeistoffen: vloeibare stoffen en mengsels waarvan het vlampunt lager is dan 21 °C.
Als uit de risicoanalyse brand blijkt dat de opslag een risico vormt binnen de in  artikel III.3-9 van de Codex bedoelde context, dient men preventieve maatregelen te nemen en ligt het voor de hand om grotere hoeveelheden op te slaan in een veiligheidskast (Codex Bijlage III.5-1).

Verkoopautomaten en opslag van desinfecterende handgels

Dit alles leidt ons naadloos tot de verkoopautomaten met desinfecterende handgels geplaatst op openbare plaatsen.

Deze automaten staan opgesteld in stations, luchthavens, ziekenhuizen…, arbeidsplaatsen dus, waarbij aan de bepalingen in de Codex moet voldaan worden.

(foto: Elly Brouckmans)

Een eenvoudig rekensommetje voor een verkoopautomaat leert ons het volgende:

Er zijn zes tot tien plateaus mogelijk, goed voor 8 tot 10 rijen per plateau.

Ervan uitgaande dat slechts een drietal plateaus flesjes handgel bevatten (in combinatie met mondmaskers en handschoenen) brengt dat de som op een dertigtal rijen van 10 flesjes handgel, dus 300 stuks. Handgels in flesjes van 200 ml leveren dus 60 liter handgel op voor verkoop.

In een risicoanalyse moet men er steeds van uitgaan dat, indien er geen conformiteit is met de wetgeving, er voldoende maatregelen dienen genomen te worden om alsnog binnen de regels te vallen (Codex art. III.3-9). In dit geval ligt het voor de hand om grotere hoeveelheden op te slaan in een veiligheidskast (= lokaal van eerste groep).

Hier ontstaat een overtreding op de Codex vermits er geen maatregelen genomen zijn om de risico’s van de zeer licht en licht ontvlambare vloeistoffen te beperken.

Bijkomend rijst ook de vraag hoe de ventilatie in dergelijke automaten voorzien is. Aangezien in een automaat meerdere potentiële ontstekingsbronnen van elektrische en mechanische aard aanwezig kunnen zijn, kan ook de vraag gesteld worden of een potentieel ontvlambare atmosfeer (bv. door lekken) deze ontstekingsbronnen in normale of abnormale omstandigheden kan bereiken. In dergelijke omstandigheden kan de ATEX-richtlijn van toepassing zijn.

 
Besluit
 

Bovenstaande maakt duidelijk dat men fixeert op de gevolgen van de coronacrisis en de te nemen maatregelen doch men uit het oog verliest dat dit niet ten koste mag gaan van de veiligheid in andere domeinen.


 

Auteur: Marc Aspeslagh

Gepubliceerd op 20-07-2020

  86